Eksiltebilme Ne Demek? Eksiltebilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Eksiltebilme, Türkçe kökenli bir isim olup, bir şeyi azaltma, eksik duruma getirme veya küçültme yeteneği ya da eylemi anlamına gelir. Bu kelime, genellikle bir şeyin miktarını, boyutunu veya yoğunluğunu azaltma bağlamında kullanılır.

Günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde, bir şeylerin miktarını veya etkisini azaltma ihtiyacı duyduğumuzda karşımıza çıkan kelimelerden biri de eksiltebilmedir. Özellikle bir planın revize edilmesi, bir bütçenin daraltılması ya da bir etkinin hafifletilmesi gibi durumlarda bu ifadeye başvurulur. Bu kavram, sadece fiziksel azalmaları değil, soyut değerlerin veya etkilerin düşürülmesini de kapsar. Şimdi, bu derinlemesine incelemeyle eksiltebilme kelimesinin tüm yönlerini keşfedeceğiz.

Eksiltebilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre eksiltebilme kelimesi, isim (ad) türünde bir sözcüktür. Temelde ‘eksiltmek’ fiilinden türemiş olup, bir şeyin miktarını, sayısını, hacmini veya değerini azaltma, küçültme ya da noksan duruma getirme yeteneği veya eylemini ifade eder. Bu kelime, bir bütünün parçalarını ayırarak onu küçültme, var olan bir durumu daha az hale getirme potansiyelini vurgular. Örneğin, bir metindeki kelime sayısını düşürme veya bir maliyet kalemini azaltma becerisi bu anlam çerçevesinde değerlendirilir. Dolayısıyla, eksiltebilme, somut veya soyut bir varlığın var olan düzeyini aşağı çekme kabiliyeti veya sürecidir.

Eksiltebilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Eksiltebilme kelimesi, köken itibarıyla öz Türkçe bir yapıya sahiptir. Temelini ‘eksik’ kelimesinden alır. ‘Eksik’ sözcüğü, eski Türkçeden günümüze ulaşmış, ‘noksan, tam olmayan’ anlamlarına gelen bir sıfattır. Bu sıfattan ‘eksiltmek’ fiili türetilmiştir ki bu da ‘bir şeyi eksik duruma getirmek, azaltmak’ anlamına gelir. ‘Eksiltmek’ fiiline yeterlilik fiili olan ‘-ebilmek’ eki ve ardından isim yapan ‘-me’ eki getirilerek ‘eksiltebilme’ sözcüğü oluşturulmuştur. Bu etimolojik yapı, kelimenin anlamını doğrudan yansıtır: bir şeyi azaltma, noksanlaştırma kabiliyeti veya eylemi. Kelime, dilimizde herhangi bir yabancı dilden alıntı olmaksızın, tamamen kendi iç dinamikleriyle türetilmiştir ve anlam kayması yerine, kök anlamını koruyarak daha soyut bir eylemsel yeteneği ifade eder.

Eksiltebilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Günlük hayatta eksiltebilme kelimesini farklı bağlamlarda kullanarak anlatmak istediklerimizi daha net ifade edebiliriz. İşte bazı örnekler:

1. Finans departmanının bütçedeki gereksiz harcamaları eksiltebilme yeteneği, şirketin geleceği için kritik öneme sahipti.
   Bu cümle, bir departmanın finansal tasarruf yapma becerisini vurgulamaktadır.
2. Yazılımın yeni versiyonu, eski sürümlere göre veri depolama alanını önemli ölçüde eksiltebilme özelliği taşıyor.
   Burada, bir yazılımın disk alanı kullanımını azaltma kapasitesinden bahsedilmektedir.
3. Toplantı gündemini eksiltebilme becerisi sayesinde, daha az zamanda daha verimli kararlar alabildik.
   Bu örnek, bir konunun kapsamını daraltarak verimliliği artırma yeteneğini gösterir.
4. Sanatçı, eserindeki detayları eksiltebilme cesaretini göstererek daha minimalist bir çizgi yakaladı.
   Bu cümle, sanatsal bir eserde sadeliğe ulaşmak için gereksiz unsurları çıkarma eylemini ifade eder.
5. Şehrin gürültüsünü eksiltebilme potansiyeli olan projeler, yaşam kalitesini artıracaktır.
   Burada, çevresel bir sorunu azaltma kabiliyeti dile getirilmektedir.

Eksiltebilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Türkçenin zenginliği, bir kelimeyi farklı ifadelerle anlatma imkanı sunar. Eksiltebilme kelimesinin eş ve zıt anlamlıları şunlardır:

Eş Anlamlıları:

• Azaltabilme: Bir şeyin miktarını veya sayısını Düşürebilme yeteneği.
• Kısaltabilme: Bir şeyin süresini, mesafesini veya boyutunu Küçültebilme.
• Düşürebilme: Bir seviyeyi, değeri veya miktarı aşağı çekebilme.
• İndirebilme: Bir şeyi daha alt bir seviyeye Getirebilme.

Yakın Anlamlıları:

• Kısıtlayabilme: Bir şeyi belirli sınırlar içine alabilme.
• Daraltabilme: Bir alanın veya kapsamın boyutunu küçültebilme.

Zıt Anlamlıları:

• Artırabilme: Bir şeyin miktarını, sayısını veya değerini Çoğaltabilme.
• Çoğaltabilme: Var olanı daha fazla hale getirebilme.
• Yükseltebilme: Bir seviyeyi veya değeri yukarı taşıyabilme.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Eksiltebilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Eksiltebilme ne demek kısaca?

Eksiltebilme, bir şeyi azaltma, küçültme veya noksan duruma getirme yeteneği ya da eylemi anlamına gelir.

Eksiltebilme hangi dilden gelir?

Eksiltebilme kelimesi, kökeni itibarıyla öz Türkçe bir kelimedir ve ‘eksik’ kökünden türemiştir.

Eksiltebilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Eksiltebilme kelimesinin eş anlamlıları arasında azaltabilme, Kısaltabilme ve düşürebilme gibi ifadeler bulunur.

Eksiltebilme cümle içinde nasıl kullanılır?

Bu kelime, genellikle bir şeyin miktarını, süresini veya etkisini azaltma becerisini ifade etmek için kullanılır; örneğin, ‘Bütçeyi eksiltebilme becerisi takdire şayandı.’

Eksiltebilme kelimesi TDK’da var mı?

Evet, eksiltebilme kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta olup, bir isim olarak tanımlanmıştır.