Efradını cami, ağyarını mâni Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te edat grubu olarak tanımlanan Efradını cami, ağyarını mâni, Arapça kökenli bir ifade olup ‘bütün fertlerini içine alan, yabancılarını dışarıda bırakan; eksiksiz ve kapsamlı’ anlamını taşır. Bu ifade, özellikle bir tanımın veya açıklamanın kusursuzluğunu vurgulamak için kullanılır.

Günlük konuşmada nadiren karşılaşılsa da özellikle akademik ve edebi metinlerde, bazen de felsefi tartışmalarda karşımıza çıkan ‘efradını cami, ağyarını mâni’ ifadesi, bir kavramın veya tanımın İdeal niteliklerini betimlemek için kullanılır. Bu derin anlamlı ifade, bir şeyin hem kendi kapsamındaki her şeyi eksiksiz bir şekilde içerdiğini hem de ilgisiz olan hiçbir şeyi barındırmadığını anlatır. Bir tanımın mükemmeliyetini, tamlığını ve netliğini vurgulayan bu kalıp, düşünsel derinliği olan metinlerde sıkça yer bulur. Bu içerikte, bu özel ifadenin TDK’daki karşılığını, etimolojik kökenlerini ve çeşitli kullanım örneklerini detaylıca inceleyeceğiz.

Efradını cami, ağyarını mâni Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre Efradını cami, ağyarını mâni ifadesi, bir edat grubu olarak tanımlanır ve temel olarak ‘bütün fertlerini içine alan, yabancılarını dışarıda bırakan’ anlamını taşır. Bu tanım, bir kavramın veya tanımın kusursuzluğunu, eksiksizliğini ve netliğini vurgular. İfade, aynı zamanda bir şeyin kapsamının tam ve doğru bir şekilde belirlendiğini, yani ilgili olan her şeyi kapsadığını ve ilgisiz olan hiçbir şeyi içermediğini anlatır. Özellikle mantık, felsefe ve dilbilim alanlarında, bir tanımın mükemmeliyetini belirtmek için kullanılır. Bu durum, tanımın hem kapsayıcı (cami) hem de dışlayıcı (mâni) özelliklerini bir arada barındırması anlamına gelir. Dolayısıyla, bu ifadeyle nitelendirilen bir tanım, hem genişliği hem de kesinliği ile öne çıkar.

Efradını cami, ağyarını mâni Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Efradını cami, ağyarını mâni ifadesi, kökeni itibarıyla Arapça’ya dayanmaktadır. İfade, dört ana Arapça kelimenin birleşiminden oluşur: Efrad (افراد), ‘fertler, bireyler’ anlamına gelen ‘ferd’ kelimesinin çoğuludur. Cami (جامع), ‘toplayıcı, kapsayıcı’ demektir ve ‘cem etmek’ (toplamak) fiilinden türemiştir. Ağyar (اغيار), ‘başkaları, yabancılar, dışarıdakiler’ anlamına gelen ‘gayr’ kelimesinin çoğuludur. Son olarak Mâni (مانع), ‘Engelleyici, dışarıda bırakan’ anlamındadır ve ‘men etmek’ (engellemek) fiilinden gelir. Bu dört kelime, Osmanlı Türkçesi döneminde dilimize girmiş ve bir araya gelerek belirli bir tanımın veya kavramın mükemmeliyetini ifade eden kalıplaşmış bir deyim oluşturmuştur. Türkçeye herhangi bir anlam kayması olmadan, orijinal anlamını koruyarak geçmiştir ve özellikle klasik metinlerde Sıklıkla kullanılmıştır.

Efradını cami, ağyarını mâni Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bir filozofun ideal tanımı, kuşkusuz efradını cami, ağyarını mâni olmalıdır ki hiçbir şüpheye yer bırakmasın.

   Bu cümle, felsefi bir tanımın mükemmeliyetini ve kesinliğini vurgulamaktadır.

2. Hazırladığı rapor, konunun tüm detaylarını içeren, adeta efradını cami, ağyarını mâni bir çalışmaydı.

   Burada, bir çalışmanın veya raporun kapsamlılığını ve eksiksizliğini ifade etmek için kullanılmıştır.

3. Hukuk metinlerinde kullanılan kavramların efradını cami, ağyarını mâni olması, yorum farklılıklarını en aza indirir.

   Bu örnek, resmi ve hukuki bir bağlamda kavramların netliğinin önemini belirtir.

4. Edebiyatta bir karakterin tasviri, onun tüm özelliklerini kapsayacak ve diğerlerinden ayıracak şekilde efradını cami, ağyarını mâni olmalıdır.

   Edebi bir eserde karakter çiziminin ne kadar detaylı ve belirgin olması gerektiğini anlatır.

5. Bilimsel bir hipotezin sağlamlığı, ancak efradını cami, ağyarını mâni bir şekilde formüle edildiğinde test edilebilir hale gelir.

   Bilimsel bir ifadenin hem kapsayıcı hem de net olması gerektiğini ifade eder.

Efradını cami, ağyarını mâni Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Efradını cami, ağyarını mâni ifadesinin doğrudan tek bir kelimeyle karşılanabilen eş anlamlısı bulunmamakla birlikte, anlam bütünlüğünü yansıtan bazı kelimeler ve ifadeler yakın anlamlı olarak değerlendirilebilir.

• Eş Anlamlıları:

  Bu ifadenin doğrudan tek kelimelik bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, taşıdığı anlamı yansıtan nitelikler şunlardır:

  • Kapsamlı: Bir konunun tüm yönlerini içeren, geniş kapsamlı.
  • Eksiksiz: Hiçbir eksiği olmayan, tamamlanmış.
  • Kusursuz: Hiçbir hatası veya noksanı bulunmayan, mükemmel.
  • Mükemmel: En iyi niteliklere sahip, ideal.
• Yakın Anlamlıları:
  • Detaylı: Ayrıntılarıyla ele alınmış, incelenmiş.
  • Net: Belirgin, açık ve anlaşılır.
  • Kesin: Şüphesiz, tam ve doğru.
• Zıt Anlamlıları:
  • Yetersiz: Kapsamı dar, eksik ve noksan.
  • Muğlak: Belirsiz, anlaşılması zor, Bulanık.
  • Kapsam dışı: İlgili olmayan şeyleri de içeren veya ilgili olanları dışarıda bırakan.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Efradını cami, ağyarını mâni Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Efradını cami, ağyarını mâni ne demek kısaca?

  Kısaca, bir tanımın veya ifadenin bütün fertlerini içine alan, yabancılarını dışarıda bırakan, yani eksiksiz ve kapsamlı olması demektir.

• Efradını cami, ağyarını mâni hangi dilden gelir?

  Bu ifade, kökeni itibarıyla Arapça’dan gelmektedir ve Osmanlı Türkçesi döneminde dilimize yerleşmiştir.

• Efradını cami, ağyarını mâni kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Doğrudan tek kelimelik bir eş anlamlısı olmamakla birlikte; kapsamlı, eksiksiz, kusursuz ve mükemmel gibi kelimeler anlamını karşılar.

• Efradını cami, ağyarını mâni cümle içinde nasıl kullanılır?

  Genellikle bir tanımın, açıklamanın veya raporun kusursuzluğunu ve tamlığını vurgulamak amacıyla kullanılır. Örneğin, “Bu tanım, efradını cami, ağyarını mâni olmalıdır.”

• Efradını cami, ağyarını mâni kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te ‘edat grubu’ olarak yer almakta ve anlamı açıklanmaktadır.