Devşirtmek Ne Demek? Devşirtmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Devşirtmek, Türkçe kökenli bir fiil olup bir şeyi toplatmak, toplamasını sağlamak veya devşirme sisteminde çocukların toplanmasına neden olmak anlamına gelir. Özellikle tarihi metinlerde ve sosyal bilimler alanında bu anlamıyla sıklıkla karşılaşılır.

Dilimizdeki zengin fiillerden biri olan ‘devşirtmek’, günlük hayatta belki doğrudan sıkça kullanılmasa da, özellikle tarihi ve sosyolojik bağlamlarda karşımıza çıkan önemli bir eylemi ifade eder. Bir şeyi veya birilerini toplatma, toplama işini başkasına yaptırma anlamı taşıyan bu kelime, geçmişten günümüze uzanan Derinlikli bir anlam katmanına sahiptir. Kelimenin TDK’daki yerini, kökenini, farklı kullanım örneklerini ve ilgili diğer detayları bu derlemede bulacaksınız.

Devşirtmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre devşirtmek kelimesi, ‘devşirmek’ fiilinin ettirgen (causative) çatısı olup, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı taşır. Bu fiil, genellikle bir toplama veya bir araya getirme eyleminin Bir başkası aracılığıyla gerçekleştirilmesini ifade eder.

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyi, özellikle ürünleri, mahsulleri veya belirli nesneleri başkasına toplatmak, toplama işini yaptırmak. Bu anlam, genellikle bir yöneticinin veya yetkilinin emir vererek bir toplama işlemini organize etmesini ifade eder. Örneğin, tarladaki ürünlerin işçilere toplatılması gibi durumlarda kullanılır.

2. Anlam (Terimsel/Tarihi): Osmanlı İmparatorluğu döneminde uygulanan devşirme sisteminde, Hristiyan ailelerin çocuklarının asker veya devlet adamı olarak yetiştirilmek üzere toplanması işlemini bir başkasına yaptırmak, bu toplama sürecini organize etmek. Bu bağlamda, devşirtmek kelimesi, devlet otoritesinin bu tür bir uygulamayı hayata geçirmesi ve ilgili görevlilere bu işi yaptırması anlamına gelir. Bu anlam, kelimenin tarihi ve sosyolojik literatürdeki yerini belirler.

Devşirtmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Devşirtmek fiili, Türkçe kökenli “devşirmek” fiilinden türemiştir. “Devşirmek” fiili, Türkçenin eski dönemlerinden beri var olan ve “toplamak, bir araya getirmek” anlamlarını taşıyan bir kelimedir. Kökü, “devşir-” fiiline dayanır. Türkçede fiillere ettirgenlik (causative) anlamı katan “-t” eki, eylemin bir başkası tarafından yapılmasını Sağlamak, yaptırmak anlamını katar. Bu bağlamda, devşirtmek kelimesi, Türkçe fiil yapım kurallarına uygun olarak “devşirmek” fiilinden türetilmiştir.

Kelimenin kökensel anlamında, herhangi bir büyük anlam kayması olmamış, sadece eylemin öznesinin değiştiği bir yapıya bürünmüştür. Yani, “devşirmek” eylemi yapanı, “devşirtmek” ise bu eylemi yaptıranı işaret eder. Özellikle Osmanlıca metinlerde sıkça rastlanan bu yapı, günümüz Türkçesinde de geçerliliğini korumaktadır.

Devşirtmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Müdür, tüm evrakları sekreterine devşirtmek için talimat verdi.

Bu cümlede, bir yönetici konumundaki kişinin, evrak toplama işini astına yaptırdığı belirtilmiştir.

2. Hasat zamanı geldiğinde, köylüler ürünlerini toplamak yerine, gençlere devşirtmek yolunu seçtiler.

Tarımsal ürünlerin toplanması işinin başkalarına yaptırıldığını gösteren bir kullanımdır.

3. Tarihi kayıtlara göre, bazı bölgelerde vergi memurları, halktan vergileri zorla devşirtmekle görevlendirilmişti.

Osmanlı dönemindeki vergi toplama süreçlerinin bir başkası aracılığıyla gerçekleştirildiğini ifade eder.

4. Osmanlı’da yeniçeri ocağına asker devşirtmek, devletin en önemli stratejik adımlarından biriydi.

Devşirme sisteminin tarihi bağlamda nasıl bir eylem olduğunu ve devletin bu işi yaptırdığını vurgular.

5. Fikirlerin toplanması süreci çok yavaş ilerleyince, proje yöneticisi ekibe daha fazla katkı devşirtmek için yeni yöntemler denedi.

Bu kullanımda, soyut bir kavram olan fikirlerin, bir başkası aracılığıyla toplanmasını sağlamak anlamı mecazi olarak kullanılmıştır.

Devşirtmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Devşirtmek kelimesinin dilimizdeki karşılıkları ve zıt anlamlıları, kelimenin anlam derinliğini kavramak açısından önemlidir.

Eş Anlamlıları:

• Toplattırmak: Bir şeyi, nesneyi veya veriyi başkasına toplamasını sağlamak, en doğrudan eş anlamlısıdır.
• Biriktirtmek: Özellikle maddi veya somut şeylerin birikimini başkasına yaptırmak, toplama eyleminin bir sonucudur.
• Tedarik ettirmek: Gerekli olan şeyleri sağlamasını veya toplamasını sağlamak, özellikle ihtiyaç duyulan materyaller için kullanılır.

Yakın Anlamlıları:

• Tetiklemek: Bir olayın başlamasına veya bir eylemin yapılmasına neden olmak, daha geniş bir anlam taşır.
• Sebep olmak: Bir eylemin gerçekleşmesini sağlamak veya bir duruma yol açmak.
• Görevlendirmek: Belirli bir işi yapması için birine yetki vermek veya bir işi Havale etmek, bağlama göre yakın anlamlı olabilir.

Zıt Anlamlıları:

• Dağıttırmak: Toplanmış bir şeyi yaymak, bölmek veya etrafa saçtırmak, toplama eyleminin tam tersidir.
• Vazgeçirtmek: Bir toplama veya biriktirme eyleminden caydırmak, bu eylemin gerçekleşmesini engellemek.
• Ayırtmak: Bir bütünün içinden belirli parçaları ayırmak, toplama ve bir araya getirme eyleminin karşıtıdır.

İlgili İçerikler

• Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Devşirtmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Devşirtmek ne demek kısaca?
  Devşirtmek, bir şeyi toplamasını veya bir araya getirmesini başkasına yaptırmak anlamına gelen ettirgen bir fiildir. Özellikle belirli ürünlerin veya kişilerin toplanmasını sağlamak için kullanılır.
• Devşirtmek hangi dilden gelir?
  Devşirtmek kelimesi, Türkçe kökenli “devşirmek” fiilinden türemiş olup, Türkçe fiil yapım kurallarına göre oluşturulmuştur.
• Devşirtmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  Devşirtmek kelimesinin başlıca eş anlamlıları arasında “toplattırmak” ve “biriktirtmek” sayılabilir. Bu kelimeler, bir toplama eylemini başkasına yaptırma anlamını taşır.
• Devşirtmek cümle içinde nasıl kullanılır?
  Bu kelime, “Müdür, tüm evrakları sekreterine devşirtmek için talimat verdi.” örneğinde olduğu gibi, bir eylemi başkasına yaptırma bağlamında kullanılır.
• Devşirtmek kelimesi TDK’da var mı?
  Evet, devşirtmek kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve “devşirmek” fiilinin ettirgen hali olarak tanımlanmaktadır.