TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Devrileyazmak, Türkçe kökenli bir sözcük olup, bir şeyin ya da bir durumun neredeyse devrilme, yıkılma veya bozulma noktasına gelmesi anlamına gelir. Bu ifade, özellikle siyasi çalkantılar, ekonomik krizler veya kişisel zorluklar gibi kritik anları betimlemek için kullanılır.
Günlük konuşmalarda veya edebi metinlerde bazen karşılaştığımız, ancak anlamını tam olarak çözümlemekte zorlandığımız kelimelerden biri de Devrileyazmak olabilir. Özellikle belirsizliğin ve kırılganlığın hüküm sürdüğü durumları ifade etmek için kullanılan bu sözcük, derin anlam katmanları barındırır. Bir durumun eşiğine gelme, son anda kurtulma veya büyük bir değişikliğin habercisi olma gibi nüansları taşır. Bu içeriğimizde, Devrileyazmak kelimesinin TDK’daki yerini, kökenini ve farklı kullanım şekillerini detaylarıyla inceleyeceğiz.
Devrileyazmak Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Devrileyazmak, bir şeyin veya bir durumun fiziksel olarak ya da mecazi anlamda düşme, yıkılma, bozulma veya sona erme eşiğine gelmesi fiilini ifade eder. Bu fiil, genellikle bir eylemin gerçekleşmesine çok az kalmış olduğunu, ancak henüz tamamlanmadığını vurgular. Örneğin, bir nesnenin düşmesine ramak kalması ya da bir sistemin çöküşün eşiğinde olması gibi durumları betimler. TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bu birleşik fiil olarak yer almasa da, “devrilmek” fiili ile “-eyazmak” yeterlilik fiilinin birleşimi olarak ele alınabilir. Bu yapı, eylemin neredeyse gerçekleştiğini, ancak son anda bir engelle karşılaşıldığını veya tamamlanmadığını anlatır.
1. Anlam (Gerçek):
Bir nesnenin veya varlığın fiziksel olarak düşme, devrilme tehlikesi atlatması, bu duruma çok yaklaşması.
2. Anlam (Mecaz):
Bir durumun, sistemin, düzenin veya kişinin kritik bir bozulma, çöküş, başarısızlık veya sona erme eşiğine gelmesi, ancak henüz bu durumun gerçekleşmemesi.
Devrileyazmak Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Devrileyazmak kelimesi, Türkçe kökenli iki ana yapıdan meydana gelmiştir: “devrilmek” fiili ve “-eyazmak” yardımcı fiili. “Devrilmek” fiili, Eski Türkçede “tevrilmek” biçiminde “Ters dönmek, düşmek” anlamlarında kullanılmıştır. Zamanla /t/ > /d/ değişimi ile “devrilmek” halini almıştır. “-eyazmak” ise, Eski Anadolu Türkçesinden beri kullanılan, bir fiilin neredeyse gerçekleştiğini veya gerçekleşmek üzere olduğunu anlatan bir yeterlilik-tezlik fiilidir. Bu iki yapının birleşimiyle Devrileyazmak, “neredeyse devrilmek, devrilme eşiğine gelmek” anlamını kazanmıştır. Kelimenin yapısı, eylemin tamamlanmamışlığına veya son anda engellenmesine vurgu yapar.
Devrileyazmak Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Otobüs Keskin virajı alırken, içindeki yolcularla birlikte devrileyazdı.
Bu cümle, otobüsün fiziksel olarak düşme tehlikesi geçirdiğini, ancak son anda bu durumdan kurtulduğunu anlatır.
- Şirketin mali durumu, son aylardaki zararlarla birlikte devrileyazdı.
Burada mecazi bir kullanım söz konusudur; şirketin iflasın eşiğine geldiği, ancak henüz iflas etmediği ifade edilmektedir.
- Genç ağaç, şiddetli rüzgarın etkisiyle kökünden devrileyazdı, ancak son anda tutundu.
Bu örnek, bir nesnenin doğal bir etkiyle neredeyse düşeceğini ve son anda direndiğini gösterir.
- Hükümet, halkın tepkisi karşısında devrileyazdı ama son bir hamleyle krizi atlattı.
Bu cümle, siyasi bir yapının çöküşün eşiğine geldiğini, ancak bir şekilde ayakta kaldığını mecazi olarak belirtir.
- Masadaki vazo, kedinin ani hareketiyle devrileyazdı, neyse ki tutabildim.
Günlük hayatta yaşanabilecek, bir nesnenin düşmek üzereyken kurtarıldığı bir anı tasvir eder.
Devrileyazmak Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Yıkılmaya Yüz Tutmak: Bir yapının veya düzenin çöküşün eşiğinde olduğunu ifade eder.
- Çökmek Üzere Olmak: Özellikle sistemler veya durumlar için, sona erme veya bozulma noktasında bulunmak.
- Düşme Eğiliminde Olmak: Fiziksel veya mecazi olarak bir şeyin aşağı doğru Hareket etme potansiyelini belirtir.
Yakın Anlamlıları:
- Sarsılmak: Bir durumun veya dengenin kararsız hale gelmesi, istikrarını kaybetmesi.
- Tehlike Atlatmak: Kötü bir durumun eşiğinden dönmek, riskli bir durumu geride bırakmak.
- Uçurumun Kenarında Olmak: Çok kritik, riskli bir durumda bulunmak, her an kötü bir sona varabilecek potansiyel taşımak.
Zıt Anlamlıları:
- Sağlamlaşmak: Bir durumun veya yapının daha güçlü, daha dayanıklı hale gelmesi.
- Dengede Kalmak: İstikrarını korumak, sarsılmadan ayakta durmak.
- Yükselmek: Bir durumun veya konumun daha iyiye gitmesi, gelişme kaydetmesi.
İlgili İçerikler
- Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Devrileyazmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Devrileyazmak ne demek kısaca?
Devrileyazmak, bir şeyin veya bir durumun neredeyse düşme, yıkılma veya bozulma noktasına gelmesi, yani bir felaketin eşiğinden dönmesi anlamına gelir. Fiil olarak kullanılır ve gerçekleşmeye çok az kalmış bir eylemi ifade eder.
Devrileyazmak hangi dilden gelir?
Devrileyazmak kelimesi, Türkçe kökenli “devrilmek” fiili ile yine Türkçe bir yardımcı fiil olan “-eyazmak”ın birleşmesinden oluşmuştur. Dolayısıyla kökeni tamamen Türkçedir.
Devrileyazmak kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Devrileyazmak kelimesinin eş anlamlıları arasında “yıkılmaya yüz tutmak”, “çökmek üzere olmak” ve “düşme eğiliminde olmak” gibi ifadeler sayılabilir. Bu ifadeler de bir durumun kritik bir eşikte olduğunu anlatır.
Devrileyazmak cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu kelime, hem fiziksel düşme tehlikesi (“Vazo masadan devrileyazdı.”) hem de mecazi çöküş veya bozulma (“Şirket iflasın eşiğinde devrileyazdı.”) bağlamlarında kullanılabilir. Genellikle bir durumun son anda kurtarılmasını veya kritik bir noktaya gelmesini vurgular.
Devrileyazmak kelimesi TDK’da var mı?
Devrileyazmak kelimesi, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan birleşik bir fiil olarak yer almamaktadır. Ancak, “devrilmek” fiili ve “-eyazmak” yardımcı fiilinin kurallı bir birleşimi olarak Türkçe dilbilgisi kurallarına uygundur ve anlamı bu bileşenlerden türetilir.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!