Dertlenilme Ne Demek? Dertlenilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Dertlenilme, Farsça kökenli ‘dert’ kelimesinden türemiş Türkçe bir isim olup, bir kişinin veya durumun başkası tarafından üzüntüye ya da kaygıya sevk edilmesi, dert sahibi yapılması eylemi anlamına gelir. Bu kelime, genellikle dış etkenlerle ortaya çıkan endişeli bir hali ifade etmek için günlük dilde sıkça kullanılır.

Günlük konuşmalarda, özellikle bir durum veya olay karşısında hissedilen derin üzüntü ve kaygıyı ifade etmek için ‘Dertlenilmek’ fiilinden türemiş ‘dertlenilme’ kelimesiyle sıkça karşılaşırız. Bu sözcük, bireyin kendi isteği dışında, dış faktörler nedeniyle içine düştüğü sıkıntılı Halı betimler. Bir olayın veya kişinin yol açtığı endişe durumunu nitelemek için kullanılan bu ifade, dilimizin zenginliğini gözler önüne serer. Bu kapsamlı içerikte, ‘dertlenilme’ kelimesinin TDK anlamından kökenine, cümle içi kullanımlarından eş anlamlılarına kadar tüm yönlerini detaylıca inceleyeceğiz.

Dertlenilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Dertlenilme kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “dertlenilmek” fiilinden türemiş bir isim olarak yer almaktadır. Temel olarak, bir kişinin veya bir durumun başkası tarafından üzüntüye, kaygıya veya sıkıntıya sokulması, dert sahibi yapılması eylemini ifade eder. Bu durum, genellikle kişinin kendi kontrolü dışında gelişen olaylar ya da üçüncü bir şahsın eylemleri sonucunda ortaya çıkan, pasif bir üzüntü veya endişe halini tanımlar.

1. Anlam (Gerçek): Bir kimsenin veya bir konunun, başka birinin ya da bir olayın etkisiyle üzüntüye, kaygıya ya da sıkıntıya düşürülmesi, dert sahibi yapılması durumu. Bu anlamda, dertlenilme eylemi genellikle dışsal bir sebep veya kişi tarafından tetiklenen bir içsel sıkıntıya işaret eder. Örneğin, bir arkadaşının sorunları yüzünden kendini kötü hisseden birinin yaşadığı durum, bu kelimeyle açıklanabilir. Ayni zamanda, bir durumun veya olayın insanı otomatik olarak endişelendirmesi halini de kapsar.

Dertlenilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Dertlenilme kelimesinin kökeni, Farsça “derd” (درد) kelimesine dayanmaktadır. “Derd” kelimesi, Farsçada “ağrı, sızı, üzüntü, keder” gibi anlamlara gelir. Türkçeye bu haliyle “dert” olarak geçmiş ve dilimizde “üzüntü, kaygı, sıkıntı” anlamlarını kazanmıştır. “Dert” kelimesine eklenen Türkçe yapım ekleriyle “dertlenmek” (dert sahibi olmak, üzülmek), ardından edilgenlik eki “-il-” ile “dertlenilmek” (başkası tarafından dert sahibi yapılmak) ve son olarak isim yapım eki “-me” ile “dertlenilme” (dertlenilme eylemi) sözcüğü türetilmiştir. Bu türetme süreci, kelimenin anlamını “pasif olarak dert sahibi olma veya dert sahibi yapılma durumu” şeklinde belirginleştirmiştir. Kelime, Türkçenin zengin ek sistemi sayesinde Farsça kökenli bir sözcüğün üzerine inşa edilerek yeni ve özgün bir anlam kazanmıştır.

Dertlenilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Sınav sonuçlarının açıklanmasının gecikmesi, öğrencilerde büyük bir dertlenilme yarattı.

   Bu cümle, sınav sonuçlarının belirsizliğinin öğrencilerde yarattığı genel kaygı ve üzüntü halini ifade eder.

2. Kasabanın ekonomik sıkıntıları, her bir vatandaşa derin bir dertlenilme hissi yaşatıyordu.

   Burada, kasabanın durumu nedeniyle tüm halkın yaşadığı ortak ve pasif üzüntü hali vurgulanmaktadır.

3. Arkadaşının yaşadığı zorluklar, onda istemsiz bir dertlenilme durumuna yol açtı.

   Bu örnek, kişinin kendi isteği dışında, başkasının sorunları yüzünden duyduğu üzüntüyü anlatır.

4. Projenin aksaması, ekip üyeleri arasında genel bir dertlenilme hali oluşturdu.

   İş hayatındaki bir projenin başarısızlığı veya gecikmesi nedeniyle hissedilen ortak endişe ve sıkıntıyı belirtir.

5. Toplumdaki adaletsizlikler, duyarlı insanlarda kaçınılmaz bir dertlenilmeye neden oluyor.

   Bu cümle, sosyal sorunların bireyler üzerinde yarattığı içsel sıkıntıyı ve kaygıyı ifade eder.

Dertlenilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Kaygılanma: Bir konuda endişe duyma, geleceğe yönelik olumsuz beklentiler içinde olma durumu.
• Üzülme: Bir olay veya durum karşısında duyulan keder, elem hali.
• Sıkıntıya Düşme: Maddi veya manevi olarak zor durumda kalma, bunalım yaşama durumu.

Yakın Anlamlıları:

• Endişelenme: Belirsiz bir durum karşısında duyulan huzursuzluk ve korku.
• Kederlenme: Büyük üzüntü ve acı duyma hali.
• Tasalanma: Bir şeyin kötü gideceği düşüncesiyle kaygı duyma.

Zıt Anlamlıları:

• Sevinç: Mutluluk, neşe, memnuniyet duyma hali. Dertlenilmenin tam tersi, olumlu bir duygusal durumu ifade eder.
• Rahatlama: Gerginlikten, sıkıntıdan veya endişeden kurtulma, huzur bulma durumu. Dertlenilmenin yarattığı olumsuz halin sona ermesini belirtir.

İlgili İçerikler

• Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Dertlenilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Dertlenilme ne demek kısaca?

  Dertlenilme, bir durum veya kişi tarafından üzüntüye, kaygıya veya sıkıntıya sevk edilme, dert sahibi yapılma eylemi veya halidir.

• Dertlenilme hangi dilden gelir?

  Dertlenilme kelimesinin kökeni, Farsça “derd” kelimesine dayanır; ancak “dertlenilme” hali Türkçe eklerle türetilmiştir.

• Dertlenilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Dertlenilme kelimesinin eş anlamlıları arasında kaygılanma, üzülme ve sıkıntıya düşme sayılabilir.

• Dertlenilme cümle içinde nasıl kullanılır?

  Bu kelime, “Ekonomik gelişmeler vatandaşlarda büyük bir dertlenilme yarattı.” gibi cümlelerde, dış etkenlerle ortaya çıkan üzüntü veya endişe halini belirtmek için kullanılır.

• Dertlenilme kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, “Dertlenilme” kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “dertlenilmek” fiilinden türemiş bir isim olarak yer almaktadır.