Delilli Ne Demek? Delilli TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan delilli, Arapça kökenli ‘delil’ kelimesinden türemiş olup ‘kanıtı olan, belgelenmiş, ispata dayalı’ anlamlarını taşır. Özellikle hukuk ve günlük konuşmalarda bir iddianın geçerliliğini vurgulamak için kullanılır.

Günlük konuşmalarda bir iddiayı veya durumu destekler nitelikteki bilgileri ifade etmek için sıkça duyduğumuz ‘delilli’ kelimesi, özellikle hukuk, bilim ve tartışma ortamlarında büyük önem taşır. Bir meselenin doğruluğunu veya yanlışlığını ortaya koymada kanıtların varlığına işaret eden bu sözcük, güvenilirliğin temelini oluşturur. Bu içeriğimizde, delilli kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini ve çeşitli kullanım biçimlerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Delilli Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te delilli kelimesi, temel olarak ‘delili olan, kanıta dayanan veya ispatlanmış’ anlamıyla bir sıfat olarak yer almaktadır. Bu tanım, herhangi bir iddia, sav veya durumun geçerliliğini destekleyen somut verilerin, belgelerin ya da şahitliklerin bulunduğunu ifade eder. Örneğin, bir kararın delilli olması, o kararın arkasında yatan sağlam ve mantıklı gerekçelerin, kanıtların olduğunu gösterir. Hukuki süreçlerde bir davanın delilli yürütülmesi, tarafların sunduğu kanıtlarla yargıcın karar vermesini sağlaması demektir. Bu kelime, aynı zamanda bir bilginin veya teorinin bilimsel yöntemlerle test edilip geçerliliğinin ortaya konulduğu durumlar için de kullanılır, böylece bilginin güvenilirliğini vurgular.

Delilli Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Delilli kelimesi, Türkçe bir yapım eki olan ‘-li’ ekiyle Arapça kökenli ‘delil’ kelimesinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Arapça’daki ‘dalil’ (دليل) kelimesi, ‘yol gösteren, kılavuz, kanıt’ gibi anlamlara gelir. Türkçeye ‘delil’ olarak geçen bu sözcük, zamanla ‘kanıt, ispat’ anlamlarını kazanmıştır. ‘-li’ eki ise Türkçede ‘sahip olma, ile birlikte bulunma’ anlamlarını katarak ‘delili olan, kanıtı bulunan’ manasına gelen delilli sıfatını türetmiştir. Bu yapı, kelimenin anlamının doğrudan kökenindeki ‘kanıt’ kavramıyla sıkı bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Kelime, dilimize Arapçadan doğrudan geçiş yapmış ve üzerine Türkçe ek getirilerek yeni bir anlam kazanmıştır.

Delilli Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bütün iddiaları delilli ve somut belgelerle desteklenince, Mahkeme onun lehine karar verdi.
   Bu cümle, hukuki bir süreçte iddiaların kanıtlarla güçlendirilmesinin önemini vurgular.
2. Araştırmacının sunduğu teori, sağlam ve delilli verilere dayanıyordu, bu yüzden bilim dünyasında kabul gördü.
   Bilimsel bağlamda bir teorinin veya bilginin geçerliliğini kanıtlarla açıklayan bir kullanımdır.
3. Bu tür asılsız söylentilere inanmamak gerekir; önemli olan delilli ve doğrulanmış bilgilerdir.
   Günlük hayatta doğru bilgiye ulaşma ve söylentilerden kaçınma bağlamında kelimenin kullanımını gösterir.
4. Yönetim kurulu toplantısında alınan kararların her biri, detaylı raporlar ve delilli analizlerle desteklenmişti.
   Kurumsal veya resmi bir ortamda kararların gerekçelendirilmesinin önemini ifade eder.
5. Olay yerinde bulunan parmak izleri ve Kamera kayıtları, soruşturmayı delilli bir şekilde ilerletmelerini sağladı.
   Polis veya kriminal bir soruşturmada kanıtların Yönlendirici rolünü açıklayan bir örnektir.

Delilli Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Delilli kelimesi, bir durumun veya iddianın kanıtlarla desteklendiğini ifade ederken, dilimizde bu anlamı karşılayan başka sözcükler de bulunmaktadır. Bu kelimenin zıt anlamlıları ise tam tersi bir durumu, yani kanıtsızlığı veya ispatsızlığı anlatır.

Eş Anlamlıları:

• İspatlı: Bir şeyin doğruluğu kanıtlanmış, belgelenmiş olan.
• Kanıtlı: Delil veya kanıtlarla desteklenmiş, teyit edilmiş.
• Belgelenmiş: Resmi evrak veya dökümanlarla kayıt altına alınmış, doğruluğu gösterilmiş.

Yakın Anlamlıları:

• Gerekçeli: Bir kararın veya eylemin nedenleri açıklanmış, dayanakları belirtilmiş.
• Doğrulanmış: Bir bilginin veya iddianın gerçekliği Kontrol edilerek onaylanmış.

Zıt Anlamlıları:

• Delilsiz: Hiçbir kanıtı veya ispatı olmayan, dayanaksız.
• Asılsız: Gerçeğe dayanmayan, uydurma, mesnetsiz.
• Mesnetsiz: Bir temeli veya dayanağı olmayan, boş.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Delilli Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Delilli ne demek kısaca?
   Delilli, kısaca ‘kanıtı olan, ispatlanmış veya belgelenmiş’ anlamına gelen bir sıfattır. Bir durumun veya iddianın geçerliliğini destekleyen somut verilerin bulunduğunu ifade eder.
2. Delilli hangi dilden gelir?
   Delilli kelimesi, Arapça kökenli ‘delil’ kelimesinin Türkçedeki ‘-li’ ekiyle birleşmesinden meydana gelmiştir. Dolayısıyla Arapça ve Türkçe karışımı bir yapıya sahiptir.
3. Delilli kelimesinin eş anlamlısı nedir?
   Delilli kelimesinin başlıca eş anlamlıları arasında ‘ispatlı’, ‘kanıtlı’ ve ‘belgelenmiş’ sözcükleri sayılabilir. Bu kelimeler, benzer anlamlarda kullanılabilir.
4. Delilli cümle içinde nasıl kullanılır?
   Delilli kelimesi, genellikle bir iddianın, kararın veya bilginin kanıtlarla desteklendiğini belirtmek için kullanılır. Örneğin, “Mahkeme, delilli kanıtları inceleyerek kararını verdi.” şeklinde cümle içinde yer alabilir.
5. Delilli kelimesi TDK’da var mı?
   Evet, delilli kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır. TDK’ya göre ‘delili olan, delile dayanan, ispatlı’ anlamlarına gelir.