Değme, Türkçe kökenli bir sıfat olup herhangi bir, sıradan veya alelade anlamına gelir. Özellikle günlük konuşmalarda, bir şeyin niteliğini veya önemini vurgulamak amacıyla sıkça kullanılır ve seçkin olmayan durumu ifade eder.
Günlük konuşmalarda ve edebi metinlerde karşımıza çıkan ‘değme’ kelimesi, ifadeye derinlik katan önemli bir sözcüktür. Bir niteliğin sıradanlığını veya bir eylemin önemini vurgulamak için kullanılırken, bazen de bir dokunuşu veya teması ifade eder. Bu çok yönlü kelimenin TDK’daki yerini, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını detaylıca inceleyelim.
Değme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre “değme” kelimesi, dilimizde birden fazla anlam ve sözcük türünde karşılık bulur. Bu çok yönlü kelime, hem bir sıfat hem de bir isim olarak kullanılabilmektedir.
1. Anlam (Sıfat): Genellikle “herhangi bir”, “alelade” veya “sıradan” anlamlarına gelir. Bu kullanımda, bir şeyin ya da kişinin niteliğini vurgulayarak, onun özel veya seçkin olmadığını ifade eder. Örneğin, “değme kişi” dendiğinde, sıradan, herkes gibi bir insan kastedilir. Bu anlamıyla, bir şeyin kolayca bulunabilir, yaygın veya dikkate değer olmayan yönünü belirtir.
2. Anlam (İsim): “Değme” aynı zamanda “değmek” fiilinden türeyen bir isim olarak, “dokunma” veya “temas” eylemini ifade eder. Bir şeye dokunma eylemi veya fiziksel temas hali bu anlamda kullanılır. Özellikle eski metinlerde veya günlük dilde daha az yaygın olmakla birlikte, bu isim hali de mevcuttur. TDK, bu anlamı “değme işi” olarak da tanımlar.
Değme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
“Değme” kelimesi, kökeni itibarıyla Türkçe bir kelimedir ve “değmek” fiilinden türemiştir. “Değmek” fiili, çok eski dönemlerden beri Türkçede var olan ve “dokunmak, temas etmek, ulaşmak, erişmek” gibi anlamlara gelen köklü bir eylemdir. “Değme” kelimesi de bu fiilin türemiş bir hali olarak, hem “dokunma” eylemini ifade eden bir isim hem de “herhangi bir, sıradan” anlamlarını taşıyan bir sıfat olarak dilimize yerleşmiştir. Kelimenin sıfat anlamının, “dokunulabilecek kadar çok, yaygın” veya “herkesin ulaşabileceği, sıradan” gibi bir çağrışımdan geldiği düşünülmektedir. Bu, kelimenin zamanla anlam genişlemesi veya kayması yaşadığını gösterir.
Değme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
“Değme” kelimesi, günlük konuşmalarımızda ve yazılı metinlerde farklı anlamlarıyla karşımıza çıkar. İşte bu kelimenin çeşitli bağlamlarda nasıl kullanıldığına dair beş örnek:
Değme sanatçı bu eseri bu kadar kısa sürede tamamlayamazdı.
Bu cümlede “değme”, sıradan veya alelade bir sanatçının bu başarıyı gösteremeyeceğini vurgulamak için kullanılmıştır.
Onun bu konudaki bilgisi, değme uzmanınkini bile geride bırakırdı.
Burada “değme uzman”, herhangi bir, sıradan bir uzman anlamında kullanılarak kişinin bilgisinin üstünlüğü pekiştirilmiştir.
Bahçedeki çiçekler o kadar güzeldi ki, değme görenin içini açardı.
Bu örnekte “değme gören”, sıradan bir kişinin bile bu güzellikten etkileneceğini ifade eder.
Çocuğa “bana değme” diye bağırdı, oyunun kuralı buydu.
Bu cümlede “değme”, “dokunma” veya “temas etme” eylemini yasaklayan bir emir kipi olarak isim anlamıyla kullanılmıştır.
Bu başarı, değme çabanın ürünü değildi; büyük bir azim gerektiriyordu.
Burada “değme çaba”, sıradan veya yetersiz bir çabanın bu sonucu veremeyeceğini belirterek, yapılan gayretin büyüklüğünü vurgular.
Değme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
“Değme” kelimesi, özellikle sıfat anlamıyla kullanıldığında, dilimizde benzer anlamlara gelen birçok kelimeyle eş veya yakın anlamlılık ilişkisi kurabilir. İsim anlamında ise “dokunma” eylemiyle eşleşir.
Eş Anlamlıları:
- Sıradan: Herhangi bir özelliği olmayan, ortalama, alelade. “Değme” kelimesiyle en sık eş anlamlı kullanılan kelimelerden biridir.
- Alelade: Özel veya önemli olmayan, basit, her zamanki gibi. “Değme”nin sıfat anlamını karşılar.
- Herhangi bir: Belirsiz bir kişiyi veya şeyi ifade etmek için kullanılır. “Değme” ile aynı bağlamlarda yer alabilir.
Yakın Anlamlıları:
- Basit: Karmaşık olmayan, yalın.
- Normal: Beklenene uygun, olağan.
- Yaygın: Çok görülen, sık rastlanan.
Zıt Anlamlıları:
“Değme” kelimesinin sıfat anlamı (“sıradan”) göz önüne alındığında, zıt anlamlıları onun karşıtı nitelikleri ifade eder:
- Özel: Benzerlerinden farklı, kendine özgü nitelikleri olan.
- Seçkin: Niteliği veya değeri yüksek olan, üstün.
- Nadir: Az bulunan, seyrek rastlanan.
İlgili İçerikler
- Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Değme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Değme ne demek kısaca?
Değme kelimesi kısaca “herhangi bir, sıradan” anlamında sıfat olarak veya “dokunma, temas” anlamında isim olarak kullanılır.
Değme hangi dilden gelir?
Değme, Türkçe kökenli bir kelimedir ve “değmek” fiilinden türemiştir.
Değme kelimesinin eş anlamlısı nedir?
“Değme” kelimesinin sıfat anlamındaki eş anlamlıları arasında “sıradan”, “alelade” ve “herhangi bir” bulunur.
Değme cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Değme insan bu kadar zorluğa katlanamazdı” cümlesinde “sıradan insan” anlamında kullanılır.
Değme kelimesi TDK’da var mı?
Evet, “değme” kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te hem sıfat hem de isim olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!