Daraltıvermek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Daraltıvermek, “bir şeyi hızla veya çabucak dar duruma getirmek” anlamını taşır. Bu kelime, günlük konuşmada ve yazılı metinlerde bir eylemin ani ve hızlı gerçekleştiğini vurgulamak için kullanılır.

Daraltıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Günlük konuşmada bazen bir işin aceleyle veya beklenmedik bir şekilde tamamlandığını ifade etmek için özel fiil yapıları kullanırız. Özellikle -ıvermek gibi tezlik fiilleri, eyleme hız ve anilik katarak anlatıma zenginlik katar. İşte Daraltıvermek kelimesi de bu bağlamda karşımıza çıkan, hem daraltma eylemini hem de bu eylemin çabucak gerçekleştiğini vurgulayan güçlü bir ifadedir. Bu içeriğimizde, kelimenin TDK anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş ve zıt anlamlılarına kadar detaylı bir inceleme bulacaksınız.

Daraltıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Daraltıvermek, fiil olarak, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlüğü’nde doğrudan bir Madde olarak yer almasa da, temelini aldığı daraltmak fiilinin -ıvermek tezlik ekiyle birleşimiyle oluşur. Bu birleşim, eyleme “hızla, çabucak, birdenbire” gibi anlamlar katarak, daraltma eyleminin ani ve beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini vurgular.

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin genişliğini, hacmini veya kapsamını hızla, çabuk bir şekilde azaltmak, kısıtlamak veya küçültmek. Örneğin, bir elbiseyi hızla bedene uygun hale getirmek ya da bir yolu aniden daraltmak bu anlamda kullanılır. Bu fiil, eylemin kendiliğinden değil, bir özne tarafından bilinçli ve aceleci bir tavırla yapıldığını ima eder. Kelime, günlük hayatta pratik ve hızlı müdahaleleri anlatırken sıkça tercih edilir.

Daraltıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Daraltıvermek kelimesi, Türkçe’nin zengin ekleme sisteminin bir ürünüdür. Temelini “dar” isminden alır. “Dar” kelimesi, Eski Türkçe’ye kadar uzanan “tar” kökünden gelmekte olup, “geniş olmayan, sınırlı” anlamlarını taşır. Bu köke “-al-” fiilden fiil yapım eki gelerek “daralmak” (dar duruma gelmek) fiili oluşmuştur. Ardından, fiilden fiil yapım eki olan “-t-” (ettirgenlik eki) eklenerek “daraltmak” (dar duruma getirmek) fiili meydana gelmiştir. Son olarak, Türkçenin özgün yapılarından biri olan “-ıvermek” tezlik fiili eki, daraltmak fiiline eklenerek eylemin “hızla, çabucak, ansızın” yapıldığı anlamını katmıştır. Dolayısıyla, kelimenin kökeni tamamen Türkçe olup, farklı eklerin bir araya gelmesiyle anlam genişlemesi ve eylem vurgusu kazanmıştır.

Daraltıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Daraltıvermek kelimesi, bir eylemin hızla ve aniden gerçekleştiğini vurgulamak için çeşitli bağlamlarda kullanılır. İşte farklı durumları yansıtan bazı örnek cümleler:

1. Terzi, pantolonun paçalarını çok aceleyle daraltıvermek zorunda kaldı, bu yüzden biraz yamuk oldu.
   Açıklama: Bu cümle, terzinin işi Hızlıca bitirmesi gerektiğini ve bu nedenle acele ettiğini belirtir.
2. Masanın çevresindeki kalabalık bir anda o kadar arttı ki, oturma alanı göz açıp kapayıncaya kadar daraltıvermek durumunda kaldık.
   Açıklama: Mekânın aniden ve hızla küçültülmesi gerekliliğini ifade eder.
3. Yazar, romanındaki karakterin psikolojik durumunu vurgulamak için olay örgüsünü beklenmedik bir şekilde daraltıvermek yoluna gitti.
   Açıklama: Edebi bir bağlamda, hikayenin veya kapsamın ani bir müdahaleyle kısıtlanmasını anlatır.
4. Şirket yönetimi, bütçe kısıtlamaları nedeniyle tüm departmanların harcama limitlerini ani bir kararla daraltıvermek zorunda kaldı.
   Açıklama: Resmi bir bağlamda, finansal kısıtlamaların hızla uygulamaya konulduğunu gösterir.
5. Güneş batarken ufuktaki renkler hızla daraltıvermek ve yerini mor tonlarına bırakmak gibi bir etki yarattı.
   Açıklama: Doğa olaylarının görsel betimlemesinde, renk geçişlerinin aniliğini vurgular.

Daraltıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Daraltıvermek kelimesi, taşıdığı “hızlıca daraltma” anlamıyla kendine özgü bir yapıya sahiptir. Ancak benzer anlamlara gelen veya zıt anlam taşıyan kelimelerle de ifade edilebilir.

Eş Anlamlıları:

• Küçültüvermek: Bir şeyi aniden veya hızla daha küçük hale getirmek.
• Kısıtlayıvermek: Bir alanı, imkanı veya kapsamı çabucak sınırlamak.
• Hızla Daraltmak: Kelimenin içerdiği “tezlik” anlamını açıkça belirten bir ifade olup, doğrudan eş anlamlı olarak kullanılabilir.

Yakın Anlamlıları:

• Sıkılaştırıvermek: Bir şeyi daha sıkı hale getirmek eyleminin hızla yapılması.
• Azaltıvermek: Miktarını veya kapsamını hızla düşürmek.

Zıt Anlamlıları:

• Genişletivermek: Bir şeyin hacmini, kapsamını veya alanını hızla artırmak.
• Büyütüvermek: Bir şeyi aniden daha büyük hale getirmek.
• Bollaştırıvermek: Bir şeyi çabucak daha bol hale getirmek veya genişletmek.

İlgili İçerikler

• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Daraltıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Daraltıvermek kelimesiyle ilgili merak edilen bazı sorular ve cevapları:

Daraltıvermek ne demek kısaca?

Daraltıvermek, bir şeyi hızla, çabucak veya aniden dar duruma getirmek anlamına gelen bir fiildir. Eylemin ani ve beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini vurgular.

Daraltıvermek hangi dilden gelir?

Daraltıvermek kelimesi, kökeni Eski Türkçe’ye dayanan “dar” kelimesinden türemiş olup, tamamen Türkçe eklerle oluşturulmuş bir fiildir. “-al-”, “-t-” ve “-ıver-” ekleriyle zenginleşmiştir.

Daraltıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Bu kelimenin eş anlamlıları arasında “küçültüvermek”, “kısıtlayıvermek” ve “hızla daraltmak” gibi ifadeler sayılabilir. Her biri eylemin hızlıca yapıldığına işaret eder.

Daraltıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?

“Terzi, pantolonu daraltıvermek için acele etti.” veya “Toplantı salonunu bir anda daraltıvermek zorunda kaldık.” gibi cümlelerde eylemin çabukluğunu ifade etmek için kullanılır.

Daraltıvermek kelimesi TDK’da var mı?

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “daraltmak” fiili ve “-ıvermek” tezlik eki ayrı ayrı yer almaktadır. “Daraltıvermek” ise bu iki yapının birleşimiyle oluşan, anlamı açıkça anlaşılan birleşik bir fiildir.