TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan dar, Farsça kökenli bir kelime olup “genişliği az olan, eni az” anlamına gelir. Mekanların, kıyafetlerin veya zamanın kısıtlılığını ifade etmek için kullanılır. Mecazi anlamda da sıkça karşımıza çıkar.

Dar Ne Demek? Dar TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Günlük konuşmada sıkça duyduğumuz ve pek çok farklı bağlamda kullandığımız dar kelimesi, Türkçenin zenginliğini yansıtan önemli sözcüklerden biridir. Özellikle fiziksel alanların yetersizliğini veya kısıtlı imkanları belirtirken karşımıza çıkar. Bu sözcüğün gerçek ve mecaz anlamları, ifade gücümüzü artırarak iletişimimizi zenginleştirir. Bu yazıda, dar kelimesinin dilimizdeki yerini, anlam derinliğini ve kullanım örneklerini detaylıca keşfedeceğiz.

Dar Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’na göre dar kelimesi, sıfat olarak birden fazla anlamı kapsar ve hem somut hem de soyut durumları ifade etmek için kullanılır. Kelimenin temel anlamları günlük dilde sıkça karşımıza çıkarak çeşitli bağlamlarda anlam kazanır.

1. Anlam (Gerçek): Genişliği az olan, eni kısıtlı durumlar için kullanılır. Örneğin, bir yolun, bir odanın veya bir giysinin ölçülerinin standarttan daha küçük olduğunu ifade ederiz. Bu bağlamda, fiziksel bir kısıtlılığı vurgular ve nesnelerin boyutlarını tanımlar.

2. Anlam (Gerçek): Miktar veya sayı bakımından az, sınırlı olan durumlar için de kullanılır. Örneğin, “dar gelirli” ifadesinde olduğu gibi, maddi imkanların yetersizliğini belirtir. Zamanın kısıtlılığını ifade ederken de “dar zaman” şeklinde karşımıza çıkar, bir sürenin yetersiz olduğunu vurgular.

3. Anlam (Mecaz): Kişilerin düşünce yapılarının hoşgörüsüz, anlayışsız veya sınırlı olduğunu belirtmek için kullanılır. “Dar görüşlü” veya “dar kafalı” gibi ifadelerle, kişinin yeniliklere açık olmadığını veya farklı fikirlere tahammül edemediğini anlatır. Bu kullanım, kelimenin soyut bir niteliği ifade etmesini sağlar.

4. Anlam (Mecaz): Zor, sıkıntılı veya güç durumları tanımlamak için de kullanılır. “Dar gün” veya “dar boğaz” gibi ifadelerle, içinde bulunulan olumsuz koşulları veya aşılması gereken zorlukları dile getirir. Bu mecazi kullanım, genellikle bir kriz veya sıkışıklık halini anlatır ve yaşanan zorlu süreci betimler.

Dar Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Dar kelimesi, etimolojik kökeni itibarıyla Farsça’dan Türkçeye geçmiş kadim bir sözcüktür. Farsçada “tār” (تار) şeklinde yazılan ve “karanlık, loş; ince, dar” gibi anlamlara gelen bu kelime, zamanla Türkçede fonetik değişimlere uğrayarak bugünkü “dar” şeklini almıştır. Türkçeye genellikle yol, geçit veya giysi gibi somut nesnelerin genişliğini ifade etmek üzere girmiş, ancak zamanla mecazi anlamlar da kazanmıştır.

Özellikle Osmanlı Türkçesi döneminden itibaren dilimizde yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmış ve anlam yelpazesini genişletmiştir. Anlam kayması olarak, başlangıçtaki “ince” anlamından “genişliği az olan” genel kavramına evrilmiş, ardından da soyut kavramlara (görüş, zaman, imkan) uygulanarak dilimizdeki yerini pekiştirmiştir. Bu evrim, kelimenin farklı bağlamlarda kullanımını zenginleştirmiştir.

Dar Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Dar kelimesi, günlük konuşmalarımızda, edebi metinlerde ve resmi ifadelerde farklı anlamlarıyla karşımıza çıkar. Aşağıda, bu kelimenin çeşitli bağlamlarda nasıl kullanıldığına dair örnekler bulunmaktadır:

1. Bu yol o kadar dar ki iki araba yan yana geçmekte zorlanıyor.

   Cümle, yolun fiziksel genişliğinin yetersizliğini vurgulamaktadır.

2. Yeni aldığım pantolon belden biraz dar geldi, değiştirmem gerekecek.

   Bu örnekte, giysinin vücuda tam oturmadığı, sıkı olduğu belirtilmiştir.

3. Dar gelirli aileler için devlet destekleri büyük önem taşıyor.

   Burada “dar” kelimesi, maddi imkanları kısıtlı olan kişileri ifade etmek için kullanılmıştır.

4. Onun gibi dar görüşlü bir insanla tartışmak zaman kaybıydı.

   Bu cümle, kişinin düşünce yapısının hoşgörüsüz ve sınırlı olduğunu mecazi olarak anlatır.

5. Bütün bu zorluklara rağmen dar günlerinde birbirlerine destek oldular.

   “Dar gün” ifadesiyle, sıkıntılı ve zorlu zamanlar kastedilerek mecazi bir kullanım sergilenmiştir.

Dar Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Türkçede her kelime gibi dar kelimesinin de anlamdaşları ve karşıt anlamlıları bulunmaktadır. Bu kelimeler, farklı bağlamlarda dar kelimesinin yerine geçebilir veya onun zıttı bir durumu ifade edebilir.

Eş Anlamlıları:

• Sınırlı: Bir şeyin belli bir ölçüde veya miktarda olduğunu, ötesine geçmediğini ifade eder. Örneğin, “dar imkanlar” yerine “sınırlı imkanlar” denebilir.
• Kısıtlı: Özgürlüğü veya hareket alanını engelleyen, sınırlayan durumlar için kullanılır. “Dar bir bütçe” yerine “kısıtlı bir bütçe” denilebilir.
• Sıkı: Genellikle giysiler için kullanılır, vücuda tam oturan veya baskı yapan anlamındadır. “Dar pantolon” yerine “sıkı pantolon” denebilir.
• Az: Miktar, sayı veya zaman açısından yetersizliği ifade eder. “Dar zaman” yerine “az zaman” kullanmak mümkündür.

Yakın Anlamlıları:

• İnce: Özellikle uzun ve eni az olan şeyler için kullanılır. Bir ipin veya bir çizginin “dar” olması yerine “ince” olması daha yaygındır, ancak benzer bir kısıtlılık anlamı taşır.
• Cılız: Zayıf, güçsüz anlamında kullanılırken, mecazi olarak bir durumun veya ihtimalin “dar” (zayıf) olduğunu çağrıştırabilir.

Zıt Anlamlıları:

• Geniş: Eni fazla olan, yayılan, büyük alan kaplayan veya kapsamlı olan durumları ifade eder.
• Bol: Genellikle giysiler için kullanılır, vücuda tam oturmayan, rahat; aynı zamanda miktar olarak fazla anlamına da gelir.
• Ferah: Mekanlar için kullanılır, havadar, aydınlık, rahatlatıcı ve iç açıcı bir atmosferi tanımlar.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Dar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Dar ne demek kısaca?

  Dar, genişliği az olan, eni kısıtlı veya miktar/sayı bakımından az olan anlamlarına gelen bir sıfattır. Mecazi olarak hoşgörüsüz veya sıkıntılı durumları da ifade eder.

• Dar hangi dilden gelir?

  Dar kelimesi, Farsça “tār” kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Etimolojik kökeni Farsçadır.

• Dar kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Dar kelimesinin eş anlamlıları arasında sınırlı, kısıtlı, sıkı ve az gibi kelimeler bulunur. Bağlama göre farklı eş anlamlılar tercih edilebilir.

• Dar cümle içinde nasıl kullanılır?

  Dar kelimesi, “Bu elbise bana biraz dar geldi” veya “Dar görüşlü insanlarla anlaşmak zordur” gibi farklı bağlamlarda kullanılabilir. Hem fiziksel hem de soyut durumları betimler.

• Dar kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Dar kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve çeşitli anlamlarıyla tanımlanmaktadır.