TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Cimrileşebilmek, Arapça kökenli ‘cimri’ kelimesinden türeyerek ‘cimri duruma gelebilmek’ veya ‘cimrilik yapma yeteneğine sahip olmak’ anlamını taşır. Günlük dilde genellikle bir kişinin tutumlu davranışlarının zamanla aşırıya kaçarak cimriliğe dönüşme potansiyelini ifade etmek için kullanılır.
Günlük konuşmada ve yazılı metinlerde bazen karşılaştığımız, anlamı merak uyandıran kelimelerden biri de Cimrileşebilmek‘tir. Özellikle ekonomik koşulların veya kişisel alışkanlıkların etkisiyle bir bireyin tutumunda meydana gelebilecek değişimleri ifade ederken bu kelimeye rastlayabiliriz. Bir eylemin veya durumun potansiyelini anlatan bu yapı, Türkçenin zenginliğini gözler önüne serer. Bu kapsamlı içerikte, Cimrileşebilmek kelimesinin dilimizdeki yerini, derinlemesine anlamlarını ve kullanım şekillerini keşfedeceksiniz.
Cimrileşebilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Cimrileşebilmek, Türk Dil Kurumu’na göre “cimrileşmek” fiilinin yeterlilik (potansiyel) halini ifade eden bir fiildir. Bu kelime, bir kişinin belirli koşullar altında veya zamanla cimri bir duruma gelme yeteneğine veya olasılığına sahip olmasını anlatır. Tutumlu olmaktan çıkarak aşırıya kaçan bir biçimde para harcamaktan çekinme, malını mülkünü paylaşmaktan kaçınma eğilimi gösterme potansiyelini belirtir. Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde doğrudan “cimrileşebilmek” olarak bir Madde bulunmasa da, “cimrileşmek” fiilinin “cimri duruma gelmek” anlamıyla yer aldığı ve “-ebilmek” ekiyle bu fiilin potansiyel veya yeterlilik kazanmış hali olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Bu durum, bireyin ekonomik davranışlarında meydana gelebilecek olumsuz bir dönüşümü ifade eder. Kişinin tasarruf etme arzusunun, başkalarına karşı eli sıkı bir tavra bürünme ihtimalini barındırır.
Kökeni ve Etimolojik Yapısı
Bu kelime, yapısal olarak Türkçe eklerle zenginleştirilmiş Arapça kökenli bir kelime ailesine aittir. Kelimenin kökeni, Arapça “cimri” (جِمْرِي) kelimesine dayanır. “Cimri”, “eli sıkı, tutumlu, savurgan olmayan” anlamlarını taşırken, Türkçeye geçişiyle birlikte “aşırı tutumlu, malını mülkünü harcamaktan veya paylaşmaktan kaçınan” olumsuz anlamını kazanmıştır. “Cimri” kelimesine Türkçe fiil yapım eki olan “-leş-” eklenerek “cimrileşmek” fiili türetilmiştir. Bu fiil, bir durumdan başka bir duruma geçişi, yani cimri olma durumuna gelmeyi ifade eder. Ardından, yeterlilik veya olasılık bildiren “-ebilmek” birleşik fiil eki eklenerek bu fiilin yeterlilik hali meydana gelmiştir. Bu yapı, Türkçenin eklemeli dil yapısının ve farklı dillerden aldığı kelimeleri kendi bünyesine katma yeteneğinin güzel bir örneğidir.
Cimrileşebilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Ekonomik sıkıntılar arttıkça, insanlar istemeden de olsa cimrileşebilmek potansiyeli taşır.
Bu cümle, ekonomik baskıların bir kişiyi daha az cömert olmaya itebileceği gerçeğini vurgular.
- Yaşlılık döneminde bazı kişilerin, gelecek kaygısıyla daha da cimrileşebilmek ihtimali vardır.
Burada, yaşlılığın getirdiği endişelerin harcama alışkanlıklarını Nasıl etkileyebileceğine dikkat çekilir.
- Çocuklarına karşı her Zaman cömert olan bir babanın, belirli durumlarda cimrileşebilmek olasılığı herkesi şaşırttı.
Bu örnek, bir kişinin karakterine zıt düşen bir davranışın, dış etkenlerle ortaya çıkabileceğini gösterir.
- Eskiden eli açık olan bir işletmecinin, işlerinin kötü gitmesiyle birlikte cimrileşebilmek durumu ne yazık ki sıkça görülür.
İş hayatındaki zorlukların, bir yöneticinin harcama politikalarını nasıl değiştirebileceğini ifade eder.
- Paranın değerini bilmeyen biri, bir anda büyük bir kayıp yaşayınca mecburen cimrileşebilmek zorunda kalabilir.
Bu cümle, ani bir finansal şokun, bir kişinin tutumunu radikal bir şekilde değiştirebileceğini anlatır.
Eş ve Zıt Anlamlıları
Bu sözcüğün eş ve zıt anlamlıları, ifade ettiği potansiyel durumu dikkate alarak belirlenir.
Eş Anlamlıları:
- Eli sıkılaşabilmek: Harcama konusunda daha tutucu hale gelme potansiyeli taşımak.
- Tutumlu hale gelebilmek (aşırı anlamda): Normal tutumluluğun ötesine geçerek para harcamaktan kaçınır duruma gelme becerisi.
- Pintileşebilmek: Aşırı cimri, pinti bir duruma Gelebilme ihtimali.
Yakın Anlamlıları:
- Kısmak zorunda kalmak: Harcamaları azaltma mecburiyeti yaşamak.
- Sıkışmak (maddi anlamda): Finansal olarak zor duruma düşmek, bu da harcamaları kısıtlamayı gerektirir.
Zıt Anlamlıları:
- Cömertleşebilmek: Eli açık, bonkör bir duruma gelebilme potansiyeli.
- Savurganlaşabilmek: Harcamalarında ölçüsüz, savurgan bir hale gelebilme ihtimali.
- Bonkörleşebilmek: Cömertlik ve eli açıklık gösterme yeteneğine sahip olmak.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Sıkça Sorulan Sorular
- Cimrileşebilmek ne demek kısaca?
Kısaca, bir kişinin zamanla veya koşullar altında cimri bir duruma gelme yeteneğine veya potansiyeline sahip olması anlamına gelir.
- Bu kelime hangi dilden gelir?
Kelimenin ana kökeni Arapça “cimri” kelimesine dayanır; Türkçeye “-leş-” ve “-ebilmek” ekleriyle uyarlanmıştır.
- Cimrileşebilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Başlıca eş anlamlıları arasında “eli sıkılaşabilmek” ve “pintileşebilmek” sayılabilir.
- Bu kelime cümle içinde nasıl kullanılır?
Genellikle bir kişinin ekonomik davranışlarındaki olası bir değişimi veya bir durumun potansiyelini ifade etmek için kullanılır; örneğin, “Ekonomik sıkıntılar arttıkça insanlar istemeden de olsa cimrileşebilmek potansiyeli taşır.”
- Cimrileşebilmek kelimesi TDK’da var mı?
TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan “Cimrileşebilmek” olarak bir madde bulunmasa da, “cimrileşmek” fiili ve “-ebilmek” ekiyle türetilmiş bir yeterlilik fiili olarak anlamı kabul edilir.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!