Çıkartıvermek, Türkçe kökenli bir tezlik fiili olup bir şeyi veya bir kimseyi hızla, çabucak dışarı çıkarmak veya ortaya koymak anlamına gelir. Günlük konuşmalarda, beklenmedik durumlar karşısında hızlı bir eylemi ifade etmek için sıklıkla kullanılır.
Günlük yaşantımızda, ani gelişen durumlar veya Hızlıca tamamlanması gereken işler karşısında Sıklıkla kullandığımız fiillerden biri de Çıkartıvermek’tir. Bu eylem, bir işin aceleyle, hızlıca bitirilmesi gerektiğini vurgular. Özellikle sözlü iletişimde, pratik ve seri hareketleri ifade etmek için tercih edilir. Bu metin, kelimenin tüm anlam katmanlarını, kökenini ve farklı kullanım biçimlerini detaylıca ele alacaktır.
Çıkartıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Çıkartıvermek fiili, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te tanımlanan, eylemin hızla ve aniden gerçekleştiğini vurgulayan bir birleşik fiildir. Temelde ‘çıkarmak’ eylemine ‘–ıvermek’ tezlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu ek, fiile ‘hemen, çabucak, kolayca’ gibi anlamlar katarak eylemin beklenmedik bir süratle yapıldığını ifade eder.
1. Anlam (Gerçek): Bir nesneyi veya bir kişiyi bulunduğu bir yerden, bir kapalı alandan dışarıya doğru hızla ve aniden sevk etmek, dışarıya almak. Bu kullanım, genellikle aciliyet gerektiren veya beklenmedik bir anda yapılan fiziksel çıkarma eylemlerini kapsar. Örneğin, bir toplantı sırasında çantasından önemli bir belgeyi çıkartıvermek ya da bir çocuğun topunu kuyudan çıkartıvermek gibi durumlarda bu anlam kullanılır.
2. Anlam (Gerçek): Bir konu, fikir, bilgi veya düşünceyi beklenmedik bir anda, hızla ve spontane bir şekilde dile getirmek, ortaya koymak veya sunmak. Bu anlamda, fiziksel bir ‘çıkarma’ eylemi yerine, zihinsel bir sürecin hızlıca dışa vurumu söz konusudur. Örneğin, bir tartışma esnasında aklına gelen çarpıcı bir argümanı hemen çıkartıvermek bu kullanıma örnektir. Bu fiil, günlük dilde pratik ve seri hareketleri veya düşünce akışını ifade etmede Oldukça işlevseldir.
Çıkartıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Çıkartıvermek kelimesi, dilimizin zengin yapısının ve eklerle kelime türetme gücünün güzel bir örneğidir. Tamamen Türkçe kökenli bir kelime olup, herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir. Kelimenin temelini oluşturan ‘çıkmak’ fiili, eski Türkçeden beri varlığını sürdüren köklü bir eylemdir. Bu ‘çıkmak’ fiiline, eylemi başkasına yaptırma anlamı katan ‘-art-‘ (veya ‘-t-‘) ettirgenlik eki eklenerek ‘çıkarmak’ fiili oluşmuştur. Türkçede ettirgenlik ekleri, bir eylemin özne tarafından değil, özne aracılığıyla başka birine yaptırıldığını gösterir.
Kelimeye asıl ayırt edici özelliğini ve hız vurgusunu katan ise, Türkçenin birleşik fiil yapılarından biri olan ‘-ıver-‘ tezlik ekidir. Bu ek, eylemin çabucak, kolayca, beklenmedik bir anda ve hiç zorlanmadan yapıldığı anlamını katar. Dolayısıyla, Çıkartıvermek kelimesi, ‘çıkmak’ kökünün üzerine eklenen ettirgenlik ve tezlik ekleriyle, Türkçenin kendi iç dinamikleriyle oluşturduğu, anlam kayması yaşamamış, doğrudan eylemin hızını, pratikliğini ve aniliğini vurgulayan, oldukça işlevsel bir birleşik fiildir. Bu yapı, Türkçenin eklemeli dil özelliği sayesinde eylemlere ince anlam farkları katma yeteneğini de gözler önüne serer.
Çıkartıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Ani bir kararla cebinden cüzdanını çıkartıverdi ve hesabı ödedi.
Bu cümle, günlük hayatta sıkça karşılaşılan, hızlıca bir nesneyi bir yerden alma eylemini ifade eder.
Öğretmen tahtaya bir problem yazdığında, öğrenci cevabı hemen aklından çıkartıverdi.
Burada, bir bilginin veya çözümün zihinden hızla dile getirilmesi anlamında kullanılmıştır.
Misafirler kapıya gelince, ev sahibi aceleyle terlikleri çıkartıverdi.
Bu kullanım, ani bir durum karşısında hızlıca bir nesneyi temin etme veya ortaya koyma fiilini anlatır.
Kalabalık bir ortamda, birden bire yüksek sesle bir espri çıkartıverince herkes güldü.
Bu örnek, beklenmedik bir anda bir sözü veya fikri ortaya atma anlamını pekiştirir.
Toplantı sırasında, yönetim kurulu başkanı raporu masaya çıkartıverdi ve tartışmayı başlattı.
Resmi bir bağlamda, bir belgeyi veya materyali hızlıca sunma eylemini gösterir.
Çıkartıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Çıkartıvermek kelimesinin anlam zenginliği, farklı kelimelerle ifade edilmesine olanak tanır. Ancak “-ıvermek” ekinin kattığı “tezlik” anlamını birebir karşılayan çok az kelime bulunur.
- Eş Anlamlıları:
- Hızla Çıkarmak: Bir şeyi aceleyle dışarıya almak eylemini doğrudan ifade eder.
- Çabucak Çıkarmak: Zaman faktörünü vurgulayarak, bir işin hızlıca tamamlandığını belirtir.
- Aniden Çıkarmak: Beklenmedik bir anda gerçekleşen çıkarma eylemini öne çıkarır.
- Yakın Anlamlıları:
- Ortaya Koymak: Bir şeyi görünür hale getirme, sunma anlamında kullanılabilir, ancak hız vurgusu daha azdır.
- Sunmak: Resmi veya gayriresmi bir ortamda bir şeyi takdim etmek.
- Gösterivermek: Bir şeyi hızlıca gösterme eylemini ifade eder, “çıkartıvermek” ile benzer bir tezlik anlamı taşır.
- Zıt Anlamlıları:
- Sokmak: Bir şeyi dışarıdan içeriye doğru itmek veya yerleştirmek.
- Gizlemek: Bir şeyi görünmez kılmak, saklamak.
- Yerleştirmek: Bir şeyi belirli bir yere düzenli bir şekilde koymak.
İlgili İçerikler
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Çıkartıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Çıkartıvermek ne demek kısaca?
Çıkartıvermek, bir şeyi veya bir kimseyi hızla, çabucak dışarı çıkarmak veya bir şeyi aniden ortaya koymak anlamına gelen bir fiildir.
Çıkartıvermek hangi dilden gelir?
Çıkartıvermek kelimesi, tamamen Türkçe kökenli olup, “çıkmak” fiil kökünden türemiş ve “-ıvermek” tezlik ekiyle oluşmuştur.
Çıkartıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Bu kelimenin eş anlamlıları arasında “hızla çıkarmak”, “çabucak çıkarmak” ve “aniden çıkarmak” gibi ifadeler sayılabilir, ancak “-ıvermek” ekinin kattığı tezlik anlamını tam olarak karşılayan tek bir kelime yoktur.
Çıkartıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
Çıkartıvermek, “Cebinden anahtarını çıkartıverdi ve kapıyı açtı” veya “Aklına gelen fikri hemen çıkartıverdi” gibi hızlı ve ani eylemleri anlatan bağlamlarda kullanılır.
Çıkartıvermek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Çıkartıvermek kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır ve anlamı açıkça belirtilmiştir.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!