Çıkartılış Ne Demek? Çıkartılış TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Çıkartılış, bir şeyin yerinden alınması, bir yerden ayrılması, bir yayının basılıp dağıtılması veya bir sonucun türetilmesi anlamına gelir. Bu terim, özellikle resmi süreçlerde, yayıncılıkta ve üretimde bir eylemin tamamlandığını ifade etmek için kullanılır.

Günlük konuşmalardan resmi belgelere, yayıncılıktan üretim süreçlerine kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıkan ‘çıkartılış’ kelimesi, Türkçenin zenginliğini yansıtan önemli bir kavramdır. Özellikle bir işlemin tamamlanma aşamasını veya bir ürünün piyasaya sunulma sürecini ifade etmede kullanılır. Bu kelimenin anlam katmanlarını, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfetmek, dilimizdeki yerini daha iyi anlamamızı sağlayacaktır.

Kelimenin TDK Sözlük Anlamı ve Tanımı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te bu kelime, bir eylemin pasif biçimini ifade eden bir isim olarak yer almaktadır. Bu kelime, farklı bağlamlarda birden çok anlamı kapsayarak dilimizdeki işlevselliğini ortaya koyar. Genellikle bir şeyin bir yerden alınması, bir durumdan ayrılması veya bir sürecin tamamlanması gibi durumları belirtir.

1. 1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin bir yerden alınıp dışarıya konulması, ayrılması veya bir yerden uzaklaştırılması eylemi ve bu eylemin biçimi. Örneğin, bir belgenin dosyadan çıkartılması ya da bir eşyanın depodan alınması durumu.
2. 2. Anlam (Gerçek): Bir yayın organının basılarak kamuoyuna sunulması, bir eserin yayımlanması süreci. Gazete, dergi veya kitap gibi ürünlerin piyasaya sürülmesini ifade eder.
3. 3. Anlam (Gerçek): Bir hesaplamanın veya mantıksal bir çıkarımın sonucunda elde edilen değerin veya bilginin türetilmesi durumu. Bir sonuçlandırma veya belirleme eyleminin pasif hâli.

Bu anlamlar, kelimenin günlük dilde, resmi yazışmalarda ve akademik metinlerde farklı nüanslarla kullanılmasına olanak tanır.

Çıkartılış Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Çıkartılış kelimesi, Türkçe kökenli bir isimdir ve dilimizin kendi iç dinamikleriyle türetilmiştir. Temelini, “bir yerden dışarı çıkmak, belirmek” anlamındaki çıkmak fiilinden alır. Bu fiile, oldurganlık (ettirgenlik) anlamı katan “-ar-” eki eklenerek çıkarmak fiili oluşmuştur. “Çıkarmak” fiili ise “bir şeyi dışarıya almak, meydana getirmek, yayımlamak” gibi çeşitli anlamlara sahiptir.

Daha sonra “çıkarmak” fiiline edilgenlik (pasiflik) anlamı veren “-ıl-” eki eklenerek çıkarılmak fiili meydana gelmiştir. Son olarak, bu Edilgen fiil köküne eylemin adını oluşturan “-ış” isim fiil eki getirilerek bu kelime oluşturulmuştur. Bu etimolojik yapı, kelimenin bir eylemin pasif hâlinin adını taşıdığını açıkça göstermektedir. Kelimenin anlamında büyük bir kayma olmamış, türetildiği fiilin pasif eylemini ifade etme özelliğini korumuştur.

Kelimenin Cümle İçinde Kullanımı

Bu kelime, farklı bağlamlarda çeşitli durumları ifade etmek için kullanılır. İşte bu kelimenin günlük, edebi ve resmi dildeki bazı kullanım örnekleri:

1. Bakanlığın yeni genelgesinin resmî gazetede çıkartılışı uzun süren bürokratik işlemlerin ardından gerçekleşti.

   Bu cümle, bir belgenin yayımlanma sürecinin tamamlandığını resmi bir bağlamda ifade eder.

2. Tarihî eserin toprak altından çıkartılışı, arkeologlar için büyük bir heyecan kaynağıydı.

   Burada, bir nesnenin bulunduğu yerden alınması eylemini vurgular.

3. Uçağın iniş takımlarının otomatik olarak çıkartılışı, pilotun kontrolünde sorunsuz bir şekilde tamamlandı.

   Teknik bir süreçte, bir parçanın yerinden ayrılması veya açılması anlamında kullanılmıştır.

4. Hesaplamaların ardından ortaya çıkan nihai sonucun çıkartılışı, projenin gidişatını belirledi.

   Bir verinin veya sonucun türetilmesi, elde edilmesi durumunu anlatır.

5. Eski defterden bazı sayfaların yırtılarak çıkartılışı, geçmişin izlerini silme çabası gibiydi.

   Bu örnek, fiziksel bir ayrılma eylemini ve bunun arkasındaki mecazi anlamı ifade eder.

Eş ve Zıt Anlamlıları

Türkçede her kelimenin olduğu gibi bu kelimenin de anlamdaşları ve karşıt anlamlıları bulunmaktadır. Kelimenin kullanıldığı bağlama göre farklı eş anlamlılar tercih edilebilir.

• Eş Anlamlıları:
  • Yayınlanma: Özellikle bir eserin, haberin veya belgenin basılıp kamuoyuna sunulması anlamında kullanılır.
  • İhraç: Bir ülkenin Mal satması veya bir kişinin bir yerden atılması gibi durumlarda anlamdaş olarak düşünülebilir.
  • Elde Edilme: Bir sonucun veya verinin türetilmesi, kazanılması bağlamında geçerli bir alternatiftir.
  • Ayıklanma: Bir şeyin içinden istenmeyen unsurların ayrılması, temizlenmesi durumunda kullanılır.
• Yakın Anlamlıları:
  • Belirlenme: Bir sonucun veya durumun netleştirilmesi anlamında yakınlık gösterir.
  • Ortaya Konulma: Bir şeyin görünür veya erişilebilir hale getirilmesi.
• Zıt Anlamlıları:
  • Yerleştirilme: Bir şeyin bir yere konulması, sabitleştirilmesi eyleminin pasif hâli.
  • Saklanma: Bir şeyin gizlenmesi, muhafaza edilmesi ve göz önünden uzak tutulması durumu.
  • Gizlenme: Bir şeyin görünmez kılınması veya saklı tutulması.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Çıkartılış Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Bu kelime ne demek kısaca?

  Bu kelime, bir şeyin bir yerden alınması, ayrılması, bir yayının basılması veya bir sonucun elde edilmesi eyleminin pasif hâlini ifade eden Türkçe kökenli bir isimdir.

• Bu kelimenin kökeni nedir?

  Bu kelime, tamamen Türkçe kökenli olup “çıkmak” fiilinden türetilmiştir. Dilimizin kendi içindeki eklerle zenginleşerek oluşmuştur.

• Eş anlamlısı nedir?

  Bu kelimenin bağlama göre farklı eş anlamlıları bulunabilir; bunlardan bazıları yayınlanma, ihraç ve elde edilme gibi kelimelerdir.

• Cümle içinde bu kelime nasıl kullanılır?

  Örneğin, “Resmi belgenin dosyadan çıkartılışı titizlikle yapıldı” cümlesinde bir belgenin alınması eylemini ifade etmek için kullanılır.

• Çıkartılış kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, “çıkartılış” kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almakta ve çeşitli anlamlarıyla tanımlanmaktadır.