Çıkarıvermek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Çıkarıvermek, Türkçe kökenli bir fiil olup bir şeyi hızlıca, birdenbire veya kolayca dışarı almak, ortaya çıkarmak ya da bir işi çabucak bitirmek anlamına gelir. Günlük konuşmalarda aciliyet veya pratikliği ifade etmek için sıklıkla karşımıza çıkar.

Türkçenin zengin yapısında, eylemlere hız ve anilik katan pek çok ek bulunur. Bu eklerden biri olan ‘-ıvermek’ ile oluşan kelimeler, Günlük konuşmada Sıklıkla kullandığımız pratik ifadelerdendir. Özellikle bir işin beklenmedik bir çabuklukla gerçekleştiğini anlatmak istediğimizde bu fiiller devreye girer. Bu fiilin taşıdığı anlam derinliğini, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını bu içerikte detaylıca inceleyeceğiz.

Anlam ve Tanım

Çıkarıvermek fiili, Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde ‘bir şeyi çabucak, birdenbire veya kolayca dışarı almak, ortaya çıkarmak’ şeklinde tanımlanır. Bu tanım, eylemin hızlı ve pratik bir şekilde gerçekleştiğini vurgular. Fiil, bir nesnenin bulunduğu yerden süratle ayrılmasını veya bir durumun aniden ortaya çıkmasını ifade edebilir. Genellikle beklenmedik bir hızla yapılan eylemleri betimlemek için kullanılır. Örneğin, cüzdanı aniden almak bir anda cüzdanı cebinden almayı, bir konuyu aniden gündeme getirmek ise beklenmedik bir anda o konuyu gündeme getirmeyi anlatır. Bu fiil, aynı zamanda bir işi veya görevi Hızlıca tamamlamak anlamında da kullanılabilir, eylemin kolaylıkla ve Seri bir biçimde yapıldığını gösterir. Sözcük türü olarak bir **fiil**dir.

Kökeni ve Etimolojik Bilgiler

Bu kelime, Türkçe kökenli bir birleşik fiildir. Temelini ‘çıkarmak’ fiilinden alır. ‘Çıkarmak’ fiiline, tezlik fiili eki olan ‘-ıvermek’ (veya ‘-ivermek’, ‘-uvermek’, ‘-üvermek’) eklenmesiyle oluşmuştur. Bu ek, eylemin hızlı, çabuk ve beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini ifade eder. Dolayısıyla, kelimenin etimolojik kökeni, Türkçenin kendi içindeki fiil çekim ve ekleme kurallarına dayanır. Herhangi bir yabancı dilden geçiş veya alıntı söz konusu değildir. Anlam kayması yerine, ‘çıkarmak’ fiilinin Temel anlamına hız ve anilik katma işlevi görmektedir.

Cümle İçinde Kullanım Örnekleri

1. Cüzdanından parayı çıkarıverdi ve hesabı ödedi.
   Bu cümle, paranın cüzdandan hızlıca ve tereddütsüz bir şekilde alındığını anlatır.
2. Misafirler gelince hemen taze demli çayı çıkarıverdi.
   Ev sahibinin çayı misafirlere pratik bir şekilde hazırlayıp servis ettiğini belirtir.
3. Zor bir soruydu ama o, cevabı anında çıkarıverdi.
   Kişinin sorunun çözümünü hiç zorlanmadan, çabucak bulduğunu ifade eder.
4. Tartışmanın ortasında eski bir konuyu çıkarıvermek ortamı daha da gerdi.
   Beklenmedik bir anda, aniden eski bir meselenin gündeme getirildiğini gösterir (mecaz anlamda).
5. Çantanın içinden anahtarları bir çırpıda çıkarıverdi, kapıyı açtı.
   Anahtarların çantadan hızla ve kolayca alındığını vurgular.

Eş ve Zıt Anlamlıları

Bu kelimenin doğrudan eş anlamlısı olmasa da, benzer anlamlar taşıyan veya aynı bağlamda kullanılabilecek birçok ifade bulunmaktadır.

Eş Anlamlıları:

• Çabucak çıkarmak: Eylemin hızlı bir şekilde yapıldığını vurgular.
• Hızla dışarı almak: Bir nesnenin bulunduğu yerden süratle uzaklaştırılmasını ifade eder.
• Anında ortaya koymak: Bir şeyi bekletmeden, hemen görünür hale getirmek anlamındadır.

Yakın Anlamlıları:

• Ayırtıvermek: Bir şeyi diğerlerinden hızla ayırmak.
• Alıvermek: Bir şeyi hızla almak.
• Verivermek: Bir şeyi hızla vermek.
• Yapıvermek: Bir işi hızla, kolayca yapmak.

Zıt Anlamlıları:

• Sokmak: Bir şeyi içeri almak, yerleştirmek (hızlıca dışarı almanın zıttı).
• Gizlemek: Bir şeyi saklamak, ortaya çıkarmamak (ortaya çıkarmanın zıttı).

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çıkarıvermek ne demek kısaca?
   Bu fiil, bir şeyi çabucak, birdenbire veya kolayca dışarı almak, ortaya çıkarmak ya da bir işi hızla tamamlamak anlamına gelen Türkçe kökenli bir fiildir.
2. Bu kelimenin kökeni nedir?
   Bu fiil, ‘çıkarmak’ fiiline tezlik eki olan ‘-ıvermek’in eklenmesiyle oluşmuş, tamamen Türkçe kökenli bir birleşik fiildir.
3. Bu kelimenin eş anlamlısı nedir?
   Doğrudan tek bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, ‘çabucak çıkarmak’ veya ‘hızla dışarı almak’ gibi ifadeler benzer anlamlarda kullanılabilir.
4. Çıkarıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
   Genellikle bir eylemin hızını ve aniliğini belirtmek için kullanılır; örneğin, ‘Cüzdanından kimliğini çıkarıverdi ve görevliye uzattı.’ şeklinde kullanılabilir.
5. Bu kelime TDK’da var mı?
   Evet, bu fiil Türk Dil Kurumu’nun güncel Türkçe sözlüğünde yer almakta ve tanımlanmaktadır.