Çıkarılıvermek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Çıkarılıvermek, bir şeyin beklenmedik bir hızla veya kolaylıkla bulunduğu yerden alınması anlamını taşır. Bu ifade, genellikle ani gelişen durumları veya pratik çözümleri betimlemek için kullanılır. Kelime, günlük dilde hızlı ve basit eylemleri vurgular.

Günlük konuşmalarda bazen bir durumun hızla çözüldüğünü veya bir nesnenin kolayca yerinden alındığını ifade etmek isteriz. İşte tam da bu anlarda dilimize özgü bir yapı olan “-ıvermek” ekiyle türetilmiş fiiller devreye girer. Özellikle pratiklik ve çabukluk vurgusu taşıyan eylemleri anlatırken çıkarılıvermek gibi kelimelerle karşılaşırız. Bu yazıda, bu ilginç fiilin derinlemesine anlamını, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfedeceksiniz.

Çıkarılıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Çıkarılıvermek fiili, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “bir şeyin kolayca, çabucak veya aniden yerinden alınması, çıkarılması” anlamında yer almaktadır. Bu fiil, genellikle bir eylemin beklenenden daha az çaba gerektirdiğini ya da çok kısa bir sürede gerçekleştiğini vurgular. “-ıvermek” tezlik fiili, temel fiile (çıkarmak) eklenerek eylemin hızlı, kolay ve bazen de beklenmedik bir şekilde yapıldığını ifade eder. Dolayısıyla, bu kelime bir nesnenin veya durumun, herhangi bir zorlukla karşılaşmadan veya Zaman kaybetmeden ortadan kaldırıldığını, bulunduğu yerden alındığını anlatır. Bu anlam, hem fiziksel nesneler için hem de soyut durumlar için kullanılabilir, ancak daha çok somut bağlamlarda karşımıza çıkar. Örneğin, cebinden anahtarın çıkarılıvermesi veya bir sorunun kolayca çıkarılıvermesi gibi durumlarda bu fiil tercih edilebilir. Kelimenin yapısı itibarıyla pasif bir eylemi ifade etmesi, eylemi gerçekleştiren öznenin değil, eylemden etkilenen nesnenin ön planda olduğunu gösterir.

Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi

Çıkarılıvermek kelimesi, köken olarak Türkçe bir yapıdır. Temelinde “çıkarmak” fiili bulunur. Bu fiile, edilgenlik (passive voice) anlamı katan “-ıl-” eki ve ardından eylemin çabukluk, kolaylık veya anilikle yapıldığını ifade eden “-ıver-” tezlik fiili eklenmiştir. Son olarak da Mastar eki olan “-mek” ile fiil tamamlanmıştır. Dolayısıyla, bu kelimenin etimolojik yapısı, Türkçenin zengin eklemeli dil özelliklerini net bir şekilde gösterir. “-ıvermek” eki, eylemin Hızlıca ve kolayca gerçekleştiğini vurgulayan, Türkçeye özgü bir yapıdır. Bu tür fiiller, dilimizin ifade gücünü artıran, eylemin niteliğini belirten önemli unsurlardır ve genellikle anlam kayması yerine anlam pekiştirmesi ve detaylandırması görevi görürler.

Çıkarılıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Kalabalık otobüsten inerken cüzdanı cebinden çıkarılıvermiş, ne olduğunu anlamamıştı bile.
   (Aniden ve fark edilmeden gerçekleşen bir hırsızlık eylemini vurgular.)
2. Kapağı gevşek olduğu için şişenin tıpası kendiliğinden çıkarılıverdi ve içindeki sıvı döküldü.
   (Kolayca ve beklenmedik bir anda gerçekleşen bir olayı ifade eder.)
3. Acil bir durumda, sigorta kutusunun kapağı tek hamleyle çıkarılıverdi.
   (Hızlı ve pratik bir müdahalenin gerçekleştiğini belirtir.)
4. Hızlı karar mekanizması sayesinde, toplantıdaki tüm engeller Bir bir çıkarılıverdi ve proje onaylandı.
   (Soyut bir engelin kolayca ortadan kaldırılmasını mecazi olarak anlatır.)
5. Hazırlıksız yakalanan çocuk, öğretmenin sorduğu sorunun cevabını çıkarılıverdi, herkes şaşırdı.
   (Bir bilginin veya cevabın beklenmedik bir kolaylıkla akla geldiğini veya söylendiğini ifade eder.)

Eş ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Hızla alınmak: Bir şeyin bulunduğu yerden çabucak uzaklaştırılması.
• Kolayca sökülmek: Bir parçanın veya nesnenin zorlanmadan yerinden ayrılması.
• Aniden ayrılmak: Bir şeyin beklenmedik bir anda bulunduğu yerden uzaklaşması.

Yakın Anlamlıları:

• Uzaklaştırılmak: Geniş anlamda bir şeyin bir yerden başka bir yere götürülmesi.
• Yerinden edilmek: Bir şeyin veya kişinin bulunduğu konumdan zorla veya istekle alınması.
• Kaldırılmak: Bir şeyin ortadan kaldırılması veya üstünden alınması.

Zıt Anlamlıları:

• Yerleştirilmek: Bir şeyin belirli bir konuma konulması, sabitleştirilmesi.
• Takılmak: Bir parçanın başka bir yere monte edilmesi, iliştirilmesi.
• Konulmak: Bir nesnenin belirli bir yüzeye bırakılması.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

• Bu kelime ne demek kısaca?
  Çıkarılıvermek, bir şeyin kolayca, çabucak veya aniden bulunduğu yerden alınması ya da uzaklaştırılması anlamına gelen bir fiildir. Eylemin hızlı ve zahmetsiz gerçekleştiğini vurgular.
• Bu kelime hangi dilden gelir?
  Bu kelime, Türkçe kökenli olup, “çıkarmak” fiiline “-ıl-” edilgenlik ve “-ıver-” tezlik eklerinin getirilmesiyle oluşmuştur.
• Çıkarılıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  Bu kelimenin eş anlamlıları arasında “hızla alınmak”, “kolayca sökülmek” ve “aniden ayrılmak” gibi ifadeler sayılabilir.
• Çıkarılıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
  Örneğin, “Çekmecenin kolu kendiliğinden çıkarılıverdi.” cümlesinde, kolun beklenmedik bir kolaylıkla yerinden ayrıldığı anlatılır.
• Çıkarılıvermek kelimesi TDK’da var mı?
  Evet, Çıkarılıvermek kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan ve tanımlanan bir fiildir.