TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Çevirtilmek, Türkçe kökenli olup bir şeyi başkasına çevirme işini yaptırmak veya bir şeyin yönünü değiştirtmek anlamını taşır. Bu kelime, özellikle bir metnin tercüme edilmesi veya bir nesnenin pozisyonunun değiştirilmesi bağlamında yaygın olarak karşımıza çıkar.
Dilimizde Günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde karşılaştığımız fiillerden biri olan Edilgen ve ettirgen yapılı bir sözcüktür. Özellikle bir metnin farklı bir dile aktarılması veya bir mekanizmanın yönünün değiştirilmesi gibi durumlarda bu fiil önem kazanır. Bir eylemin pasif ve ettirgen yönünü barındıran bu kelime, dilbilgisel yapısıyla da dikkat çeker. Bu içeriğimizde, çevirtilmek kelimesinin derinlemesine anlam katmanlarını, kökenini ve çeşitli kullanım örneklerini keşfedeceksiniz.
Çevirtilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak yer alan çevirtilmek, bir eylemin hem başkasına yaptırıldığını hem de bu eylemin sonucunda bir duruma maruz kalındığını ifade eden karmaşık bir yapıdır. Temelde “çevirmek” fiilinden türeyen bu kelime, ettirgenlik ve edilgenlik eklerini bir arada barındırır. Bu durum, fiilin anlam katmanlarını zenginleştirir ve kullanım alanını genişletir.
1. Anlam (Gerçek): Bir şeyi veya bir kimseyi başkasına çevirme işini yaptırmak, yani bir eylemin başkası tarafından gerçekleştirilmesini Sağlamak ve bu eylemin nesnesi olmak. Örneğin, bir metnin başka bir dile aktarılması işinin tercümanlara yaptırılması veya bir nesnenin yönünün değiştirilmesi için birine talimat verilmesi ve sonucunda o nesnenin yönünün değişmesi durumunu anlatır. Bu kullanım genellikle bir aracının varlığını işaret eder.
Bu Sözcüğün Kökeni ve Etimolojisi
Çevirtilmek fiili, köken itibarıyla öz Türkçe bir fiil olan “çevirmek”ten türemiştir. “Çevirmek” fiili, Eski Türkçede “çevir-” veya “çävir-” şeklinde varlığını sürdürmüş, döndürmek, yönünü değiştirmek, bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek gibi geniş anlam yelpazesine sahip olmuştur. Kelimeye önce ettirgenlik anlamı katan “-t” eki (“çevir-t-mek”), ardından da edilgenlik anlamı veren “-il” eki (“çevir-t-il-mek”) eklenerek günümüzdeki halini almıştır. Bu yapı, eylemin özne tarafından doğrudan yapılmadığını, Bir başkası aracılığıyla yapıldığını ve eylemden etkilenen durumunu net bir şekilde ortaya koyar. Türkçenin zengin fiil türetme yapısını gösteren tipik bir örnektir.
Kullanım Alanları ve Örnek Cümleler
Edilgen ve ettirgen bir fiil olan bu sözcük, günlük dilde ve profesyonel bağlamlarda farklı durumları ifade etmek için kullanılır. İşte bu kelimenin çeşitli cümlelerdeki kullanım örnekleri:
Yeni romanının başka dillere de çevirtilmek istendiğini öğrenince çok sevinmişti.
Bu cümle, romanın yazarının başka dillere çevrilmesi işinin başkaları tarafından talep edildiğini ve yazarın bu duruma maruz kaldığını belirtir.
Fabrikadaki büyük makinenin yönü, üretim hattının verimliliği için Zaman zaman çevirtilmek zorundaydı.
Burada, makinenin yönünün değiştirilmesi eyleminin bir başkası tarafından yapılması gerektiği ve bu durumun zorunluluk arz ettiği anlatılır.
Tarihi belgedeki eski yazıların günümüz Türkçesine çevirtilmek üzere uzmanlara verildiği bildirildi.
Resmi bir bağlamda, eski yazıların tercüme edilmesi işinin uzmanlar tarafından yapılacağının duyurulduğunu ifade eder.
Ameliyat masasının pozisyonu, doktorun isteği üzerine hızla çevirtilmek durumunda kaldı.
Bu örnek, bir nesnenin (ameliyat masası) yönünün bir kişinin talebiyle değiştirilmesi eylemini gösterir.
Eski atasözleri, genç nesillere daha anlaşılır kılınmak için zaman zaman farklı bir dille çevirtilmek ihtiyacı duyar.
Burada mecazi bir kullanım söz konusu olup, atasözlerinin anlamının günümüz diline uyarlanması gerekliliğini vurgular.
Eş ve Zıt Anlamlı Karşılıkları
Dilimizde her kelimenin birebir eş anlamlısı olmasa da, bu fiilin anlamını karşılayabilecek veya benzer bağlamlarda kullanılabilecek bazı kelimeler bulunmaktadır.
Eş Anlamlıları:
- Tercüme Ettirilmek: Özellikle bir metnin bir dilden başka bir dile aktarılması işinin başkasına yaptırılması durumunda kullanılır.
- Aktarılmak (başkası tarafından): Bir bilginin, metnin veya içeriğin başka bir forma veya dile geçirilmesi eyleminin pasif ve ettirgen halidir.
- Döndürtülmek: Bir nesnenin fiziksel olarak yönünün başkasına değiştirilmesi veya döndürülmesi işinin yaptırılması anlamında kullanılır.
Yakın Anlamlıları:
- Yaptırılmak (çevirme işi): Bir eylemin genel olarak başkasına yaptırılması anlamında, çevirme bağlamında kullanılabilir.
- Değiştirilmek (yönü/pozisyonu): Bir şeyin yönünün veya pozisyonunun başkası tarafından değiştirilmesi durumunu ifade eder.
Zıt Anlamlıları:
Bu fiil, bir eylemin başkası tarafından yapılması ve bu duruma maruz kalma anlamını taşıdığı için doğrudan zıt anlamlısı bulunmamaktadır. Ancak eylemi doğrudan kendi yapma veya yaptırmama anlamında bazı karşıtlıklar düşünülebilir:
- Çevirmek (kendi): Eylemi doğrudan öznenin kendisinin yapması.
- Çevirmemek (kendi): Eylemi yapmamak veya yaptırmamak.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Çevirtilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Çevirtilmek ne demek kısaca?
Kısaca, bir şeyi başkasına çevirme işini yaptırmak veya bir şeyin başkası tarafından çevrilmesini sağlamak anlamına gelen edilgen ve ettirgen çatılı bir fiildir.
- Bu fiil hangi dilden gelir?
Bu fiil, köken olarak öz Türkçe “çevirmek” fiilinden türemiş, üzerine ettirgenlik ve edilgenlik ekleri almıştır.
- Bu kelimenin eş anlamlısı nedir?
Bu kelimenin tam bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, “tercüme ettirilmek” veya “aktarılmak (başkası tarafından)” gibi ifadeler benzer bağlamlarda kullanılabilir.
- Cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Makalenin başka bir dile çevirtilmek üzere editöre gönderildiği öğrenildi” şeklinde kullanılabilir.
- Bu kelime TDK’da var mı?
Evet, çevirtilmek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) güncel sözlüğünde yer almakta ve fiil olarak tanımlanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!