Çemkiriverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Çemkiriverme, Türkçe kökenli bir isim-fiil olup, ani ve sert bir biçimde azarlama, yüksek sesle çıkışma eylemi anlamına gelir. Günlük hayatta, beklenmedik bir tepki veya hızlı bir uyarı durumunda bu ifadeye sıkça rastlanır.

Günlük konuşmada bazen ani ve sert tepkilerle karşılaşırız. Bu tür durumları ifade etmek için dilimizde çeşitli kelimeler bulunur. Özellikle birine hızla ve öfkeyle çıkışma hallerinde kullanılan bu kelime, ani tepkinin şiddetini ve çabukluğunu vurgular. Bu metin, çemkiriverme kelimesinin dilimizdeki yerini, anlam katmanlarını ve çeşitli kullanım örneklerini derinlemesine inceleyecektir.

Çemkiriverme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde yer alan bu kelime, Temel olarak ‘çemkirmek’ fiiline eklenen ‘-iverme’ tezlik ekiyle oluşmuş bir isim-fiildir. Bu yapı, eylemin ani, çabuk ve beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini vurgular. Dolayısıyla, ani ve sert bir biçimde azarlama, yüksek sesle çıkışma veya paylama eylemini ifade eden çemkiriverme, günlük dilde sıkça kullanılır. Genellikle karşıdaki kişiyi susturma veya ikaz etme amacı güden, beklenmedik bir tepkiyi anlatır. Bu kelime, sadece insan davranışları için değil, nadiren de olsa hayvanların ani ve sert tepkileri, örneğin hırlaması veya havlaması gibi durumlar için de mecazi bir anlatım olarak kullanılabilir. Ancak günlük dildeki asıl kullanımı, insanların birbirlerine karşı gösterdiği ani ve sert çıkışlardır.

Kökeni ve Etimolojisi

Dilimizde sıkça karşılaştığımız bu kelimenin kökeni, ‘çemkirmek’ fiiline dayanır. Türk Dil Kurumu kaynaklarına göre ‘çemkirmek’ kelimesi, Türkçe kökenli bir fiildir. Bu kelimenin kökeninde, sert ve ani sesleri taklit eden, yansıma bir kök olabileceği düşünülmektedir. ‘Çemkirmek’ fiiline eklenen ‘-iverme’ eki ise, Türkçedeki tezlik fiil eklerinden biridir ve eylemin ‘çabucak, birdenbire, kolayca’ yapıldığı anlamını katar. Böylece, ‘çemkirmek’ fiilinin aniden ve Hızlıca gerçekleşen versiyonunu ifade eden çemkiriverme kelimesi meydana gelmiştir. Kelimenin anlamında herhangi bir kayma olmamış, aksine eylemin niteliğini belirten bir ekle zenginleşmiştir.

Cümle İçinde Kullanım Örnekleri

1. Müdür, toplantıda yaşanan gerginlik üzerine çalışanına ani bir çemkiriverme ile tepki gösterdi.

   Bu cümle, iş ortamında beklenmedik ve sert bir uyarıyı anlatır.

2. Çocuk, oyuncağını paylaşmak istemeyince arkadaşına sinirle çemkiriverme durumuna geçti.

   Küçük bir anlaşmazlıkta ani ve öfkeli bir çıkışı ifade eder.

3. Yazar, romanında karakterin ani ve kontrolsüz çemkiriverme anlarını ustaca betimlemişti.

   Edebi bir eserde karakterin ani tepkisini vurgular.

4. Köpeğin yabancıya karşı çemkirivermesi, sahibini şaşırtmıştı.

   Hayvanların ani ve sert sesli tepkilerini anlatmak için kullanılır.

5. Bu kadar küçük bir mesele için hemen çemkirivermeye ne gerek vardı ki?

   Önemsiz bir sebeple gösterilen aşırı tepkinin sorgulanmasını ifade eder.

Eş ve Zıt Anlamlıları

Dilimizde çeşitli bağlamlarda bu kelimenin yerine kullanılabilecek eş ve yakın anlamlı kelimeler bulunmaktadır. Ayni şekilde, bu ani ve sert tepkinin karşıtı olan durumları ifade eden zıt anlamlıları da mevcuttur.

• Eş Anlamlıları:
  • Azarlama: Birini yaptığı bir hata veya uygunsuz davranış nedeniyle sert bir şekilde uyarma eylemi.
  • Çıkışma: Birine öfke veya kızgınlıkla yüksek sesle konuşma, bağırma eylemi.
  • Paylama: Birini yaptığı bir şeyden dolayı sert sözlerle eleştirme, azarlama eylemi.
• Yakın Anlamlıları:
  • Fırçalama: Halk dilinde sert bir şekilde azarlama anlamında kullanılır.
  • Hışımlanma: Öfkelenip sert tepki gösterme durumu.
  • Tepki gösterme: Bir duruma karşı ani ve sert karşılık verme Halı.
• Zıt Anlamlıları:
  • Övme: Birinin iyi yönlerini veya başarılarını dile getirerek takdir etme.
  • Sakinleşme: Öfke veya gerginlik durumundan çıkıp dinginleşme hali.
  • Onaylama: Bir davranışı veya sözü doğru bulduğunu belirtme.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

• Çemkiriverme ne demek kısaca?

  Çemkiriverme, ani ve sert bir biçimde azarlama, yüksek sesle çıkışma eylemini ifade eden bir isim-fiildir.

• Bu kelimenin kökeni hangi dile dayanır?

  Kelime, Türk Dil Kurumu’na göre Türkçe kökenli olan ‘çemkirmek’ fiilinden türemiştir ve üzerine tezlik eki almıştır.

• Bu kelimenin eş anlamlısı nedir?

  Bu kelimenin eş anlamlıları arasında azarlama, çıkışma ve paylama gibi ifadeler yer alır.

• Bir cümlede bu fiil nasıl kullanılır?

  Örneğin, “Ani bir azarlama ile herkesi susturdu.” şeklinde, bir eylemi ve o eylemin ani niteliğini vurgulamak için kullanılır.

• Bu kelime TDK’da var mı?

  Evet, ‘çemkirmek’ fiilinin bir türevi olarak Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüklerinde yer almaktadır.