TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan çeldirebilmek, birini amacından, yolundan veya düşüncesinden saptırabilmek anlamını taşır. Bu kelime, genellikle bir kişinin kararını etkileme veya onu ikna etme yeteneğini ifade etmek için kullanılır. Günlük konuşmalarda sıklıkla karşımıza çıkar.
Günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde karşılaştığımız bazı kelimeler, barındırdığı anlam derinliğiyle dikkat çeker. Özellikle bir kişinin niyetini veya eylemini değiştirmeye yönelik bir yeteneği ifade eden fiiller, dilimizin zenginliğini gösterir. Bu fiillerden biri olan çeldirebilmek, birini yolundan döndürme veya kararından vazgeçirme kapasitesini anlatır. Gelin, bu ilgi çekici kelimenin tüm detaylarını birlikte inceleyelim.
TDK’ya Göre Çeldirebilmek Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te çeldirebilmek fiili, bir eylemin birden fazla anlamını barındıran yeterlilik ve ettirgenlik yapısına sahip bir kelimedir. Bu fiil, bir kişinin başka bir kişiyi belirli bir durumdan veya düşünceden uzaklaştırma, vazgeçirme veya onu farklı bir yöne yönlendirme kapasitesini ifade eder. Kelimenin temelinde “çelmek” fiili yatar ve bu fiilin ettirgen hali olan “çeldirmek” ile yeterlilik hali olan “-ebilmek” ekinin birleşimiyle oluşur. Dolayısıyla, bir şeyi yapmaya muktedir olmak anlamını taşır.
1. Anlam (Gerçek): Bir kimseyi kandırarak veya ikna ederek doğru yoldan, amacından, niyetinden saptırabilmek, onu ayartabilmek veya baştan çıkarabilmek anlamına gelir. Bu bağlamda, genellikle olumsuz bir manipülasyon yeteneğini vurgular ve kişinin kendi iradesi dışında bir etkiyle yönlendirilmesini ifade eder.
2. Anlam (Gerçek): Birini belirli bir işten, karardan, düşünceden veya eylemden caydırabilmek, Vazgeçirebilmek veya onu bu konuda ikna ederek fikrini değiştirebilmek demektir. Bu kullanımda da, bir başkasının fikrini değiştirme konusunda başarılı olma yeteneği ön plana çıkar.
Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi
Bu kelime, kökeni itibarıyla tamamen Türkçe bir fiildir. Dilimizdeki zengin morfolojik yapının güzel bir örneğini teşkil eder. Kelimenin temelinde “çelmek” fiili bulunur. “Çelmek”, genellikle bir şeyin önüne geçmek, engellemek, birini bir yerden ayırmak veya takılıp düşürmek gibi anlamlara gelir.
Bu fiil, önce “-dir-” ettirgenlik eki alarak “çeldirmek” halini almıştır ki bu da bir başkasına çelme takma, onu düşürme veya vazgeçirme eylemini ifade eder. Ardından, “-ebil-” yeterlilik eki eklenerek “çeldirebilmek” şeklini almıştır. Bu ek, eylemi yapabilme, o eyleme gücü yetme veya o eylemi gerçekleştirme kapasitesine sahip olma anlamını katar. Dolayısıyla, birini bir şeyden vazgeçirmeye veya saptırmaya muktedir olmak anlamına gelir. Kelime, Türkçe dilbilgisi kurallarına uygun olarak türetilmiş ve anlam kaymasına uğramadan özgün kök anlamıyla günümüze ulaşmıştır.
Cümle İçinde Çeldirebilmek Kullanımı
O kadar kararlı görünüyordu ki kimse onu bu fikrinden çeldirebilmek gücüne sahip değildi.
Bu cümle, kişinin kararlılığının ne denli güçlü olduğunu ve dış etkenlere karşı direncini vurgular.
Reklam kampanyası o kadar etkileyiciydi ki, birçok kişiyi rakip markalardan kolayca çeldirebilmek potansiyeline sahipti.
Burada, bir pazarlama stratejisinin veya ürünün tüketici tercihlerini değiştirme yeteneği anlatılmaktadır.
Onu bu tehlikeli yola sürüklemek isteyenlerin niyetlerini çeldirebilmek için büyük çaba sarf etti.
Bu kullanım, birini kötü niyetli bir etkiden koruma çabasını ve bu çabanın başarısını ifade eder.
Çocuklar genellikle parlak oyuncaklarla dikkatlerini dağıtarak ders çalışmaktan çeldirebilmek için bahane ararlar.
Bu örnek, dikkatin dağılması sonucu asıl işten vazgeçme durumunu, çocukların doğal eğilimleri üzerinden anlatır.
Tecrübeli avukat, duruşma sırasındaki güçlü argümanlarıyla jüri üyelerinin ön yargılarını çeldirebilmek konusunda oldukça başarılı oldu.
Bu cümle, ikna edici konuşma yeteneğinin, yerleşik fikirleri değiştirme gücünü betimler.
Anlamdaşları ve Zıt Anlamlıları
Türkçenin zenginliği, bir kelimenin farklı ifadelerle anlatılabilmesine olanak tanır. Bu fiil de bu duruma iyi bir örnektir.
Eş Anlamlıları:
- Caydırabilmek: Birini bir işten veya düşünceden vazgeçirebilmek, onu bu konuda ikna edebilmek.
- Vazgeçirebilmek: Bir kimsenin bir şeyi yapmaktan veya bir kararı almaktan geri dönmesini sağlayabilmek.
- Saptırabilmek: Birini doğru yoldan, amacından veya düşüncesinden başka bir yöne çevirebilmek.
- Ayartabilmek: Birini kandırarak veya baştan çıkararak yanlış bir işe veya davranışa Yönlendirebilmek.
Yakın Anlamlıları:
- Etkileyebilmek: Birinin düşüncelerini veya davranışlarını değiştirebilme yeteneği.
- İkna edebilmek: Birini bir konuda kendi görüşüne getirebilmek, inandırabilmek.
- Baştan çıkarabilmek: Genellikle olumsuz anlamda, birini yanlış bir yola Sürükleyebilmek.
Zıt Anlamlıları:
- Yönlendirebilmek: Birini belirli bir amaca veya doğru yola sevk edebilmek, rehberlik edebilmek.
- Teşvik edebilmek: Birini bir işi yapmaya Özendirebilmek, Cesaretlendirebilmek.
- Destekleyebilmek: Birinin kararını veya eylemini onaylayıp ona yardımcı olabilmek.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Sıkça Sorulan Sorular
Çeldirebilmek ne demek kısaca?
Kısaca çeldirebilmek, birini amacından, yolundan veya kararından vazgeçirebilmek, onu farklı bir yöne saptırabilmek anlamına gelir.
Bu kelime hangi dilden gelir?
Çeldirebilmek kelimesi, kökeni itibarıyla tamamen Türkçe bir fiildir ve “çelmek” fiilinden türemiştir.
Eş anlamlısı nedir?
Bu kelimenin başlıca eş anlamlıları caydırabilmek, vazgeçirebilmek ve saptırabilmektir.
Bu fiil cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Onu kötü niyetli arkadaş çevresinden çeldirebilmek için çok uğraştım” şeklinde kullanılabilir.
Bu kelime TDK’da var mı?
Evet, çeldirebilmek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır ve anlamı detaylıca açıklanmıştır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!