Çekivermek, Türkçe kökenli bir tezlik fiili olup bir eylemin çabucak, aniden veya kolaylıkla yapıldığını ifade eder. Günlük dilde genellikle bir işin hızlıca tamamlandığını belirtmek amacıyla kullanılır ve pratik bir anlatım sunar.
Türkçenin zengin fiil yapısının özel bir örneği olan çekivermek, Günlük konuşmada sıkça duyduğumuz ve bir eylemin hızını, aniliğini vurgulayan bir ifadedir. Özellikle bir işin beklenmedik bir çabuklukla veya tereddüt etmeden yapıldığını anlatmak istediğimizde bu fiili tercih ederiz. Bu özel fiil, Temel anlamının yanı sıra eyleme kattığı tezlik ve kolaylık anlamıyla dilimize derinlik katar. İçeriğimizde, bu fiilin TDK’daki yerini, kökenini, çeşitli kullanım örneklerini ve anlamdaşlarını detaylı bir şekilde keşfedeceksiniz.
Çekivermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan çekivermek fiili, “tezlik fiili” olarak tanımlanır. Bu fiil, temel eylem olan “çekmek” fiil kökünden türeyen ve “-i(vermek)” tezlik ekiyle birleşerek fiilin anlamını güçlendiren bir yapıdır. Tezlik eki, eylemin hızlı, çabuk, kolay veya ani bir şekilde gerçekleştiğini ifade eder. Dolayısıyla, bir şeyi çekivermek eylemi, o işin tereddüt etmeden, vakit kaybetmeden ve genellikle beklenmedik bir hızla yapıldığını anlatır. Bu yapı, sadece eylemin sonucunu değil, Ayni zamanda eylemin gerçekleştirilme biçimini ve süresini de vurgular. Örneğin, bir nesneyi hızla kendine doğru almak, bir yerden hızla ayrılmak veya bir eylemi aniden sonlandırmak gibi durumlar bu fiil ile ifade edilebilir. TDK, bu tür birleşik fiillerin, Türkçenin ifade gücünü artıran önemli dilsel öğeler olduğunu belirtir.
Bu Fiilin Kökeni ve Yapısı
Çekivermek fiili, Türkçe kökenli ve dilimize özgü bir birleşik fiil yapısıdır. Herhangi bir yabancı dilden alıntı olmayıp, Türkçenin kendi iç dinamikleriyle oluşturulmuştur. Bu fiil, temel olarak “çekmek” fiili ile “-i(vermek)” tezlik ekinin birleşmesiyle meydana gelir. “Çekmek” fiili, dilimizde çok çeşitli anlamlara sahip, kadim bir fiildir (bir şeyi bir yerden ayırmak, kendine doğru almak, katlanmak vb.). “-i(vermek)” eki ise, Türkçedeki yeterlilik, sürerlilik gibi diğer birleşik fiil ekleri gibi, eyleme hız, kolaylık veya anilik anlamı katan bir yardımcı fiil ekidir. Bu ek, eylemin tereddütsüz ve beklenmedik bir çabuklukla yapıldığını vurgular. Dilimizdeki bu tür birleşik fiil yapıları, anlatımda pratiklik ve zenginlik sunar.
Fiilin Cümle İçinde Kullanımı
Çekivermek fiili, günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde bir eylemin hızını ve aniliğini vurgulamak için sıkça kullanılır. İşte farklı bağlamlarda kullanım örnekleri:
- Kapıyı birden çekiverince, içerideki herkes irkildi.
Bu cümle, kapının aniden ve Hızlıca kapanması eylemini vurgular, bu durumun yarattığı etkiyi belirtir.
- Kızgınlıkla elindeki tabağı yere çekiverdi.
Burada, öfke anında yapılan ani ve kontrolsüz bir eylemi ifade eder, eylemin çabukluğunu ve kararlılığını gösterir.
- Çocuk, annesinin elini tutar tutmaz hemen çekiverdi.
Bu örnek, çocuğun elini tutma eylemine karşı gösterdiği ani ve refleksif bir tepkiyi anlatır.
- Sınavda soruyu görür görmez cevabı aklından çekiverdi.
Bu kullanım, bir bilginin veya cevabın hafızadan çok hızlı ve kolay bir şekilde geri çağrıldığını mecazi olarak ifade eder.
- Toplantı uzayınca, sıkılıp kenara çekiverdi.
Bu cümlede, bir kişinin sıkıntıdan dolayı bir köşeye hızla ve sessizce gitme eylemini, yani kendini ortamdan soyutlamasını anlatır.
Eş ve Zıt Anlamlıları
Çekivermek fiili, tezlik anlamı taşıdığı için doğrudan tek kelimelik eş anlamlıları bulmak zor olabilir. Ancak, benzer anlamlar taşıyan ifadeler ve zıt anlamlıları mevcuttur:
Eş Anlamlıları
- Hızla çekmek: Bir şeyi aceleyle ve çabukça Hareket ettirmek anlamına gelir.
- Birden çekmek: Eylemin aniden, beklenmedik bir anda gerçekleştiğini vurgular.
- Çabucak çekmek: Bir işin veya hareketin kısa sürede ve tereddütsüz yapıldığını belirtir.
Yakın Anlamlıları
- Aniden yapmak: Eylemin plansız ve hızlı gerçekleştiğini ifade eder.
- Pat diye yapmak: Argo bir ifade olup eylemin beklenmedik ve ani olduğunu vurgular.
Zıt Anlamlıları
- Yavaşça çekmek: Eylemin hızı düşük, sakin ve kontrollü bir şekilde gerçekleştiğini belirtir.
- Ağırdan almak: Bir işi veya eylemi acele etmeden, yavaş ve temkinli bir şekilde yapmak anlamına gelir.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Çekivermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Çekivermek ne demek kısaca?
Çekivermek, bir eylemin hızlı, çabuk, ani veya kolay bir şekilde yapıldığını ifade eden, tezlik bildiren birleşik bir fiildir.
Bu fiilin kökeni nedir?
Çekivermek fiili, Türkçe kökenli olup “çekmek” fiili ile “-i(vermek)” tezlik ekinin birleşmesiyle oluşmuştur.
Çekivermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Doğrudan tek kelimelik bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, “hızla çekmek”, “birden çekmek” veya “çabucak çekmek” gibi ifadeler anlamdaş olarak kullanılabilir.
Bu fiili cümle içinde nasıl kullanabiliriz?
Örneğin, “Çocuk, elindeki oyuncağı yere çekiverdi.” cümlesinde olduğu gibi, bir eylemin ani ve hızlı gerçekleştiğini anlatmak için kullanılır.
TDK’da çekivermek fiili yer alıyor mu?
Evet, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “çekivermek” fiili tezlik fiili olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!