Çekiştirilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Çekiştirilmek, Türkçe kökenli bir fiil olup hem fiziksel olarak bir şeyin sürekli çekilmesi hem de bir kişi hakkında olumsuz konuşulması anlamına gelir. Özellikle başkaları hakkında yapılan dedikoduları ifade etmek için yaygın olarak kullanılır, pasif bir eylemi belirtir.

Günlük hayatımızda, özellikle sosyal çevrelerde sıkça karşılaştığımız durumlardan biri de birilerinin arkasından konuşulmasıdır. Bu tür durumları ifade etmek için dilimizde güçlü bir kelime bulunur: çekiştirilmek. Bir kişinin veya durumun başkaları tarafından olumsuz bir şekilde ele alınmasını anlatan bu ifade, hem fiziksel bir çekme eylemini hem de mecazi olarak dedikodu yapılmasını kapsar. Bu yazımızda, kelimenin derinlemesine anlamını, kökenini ve çeşitli kullanım bağlamlarını inceleyeceğiz.

Çekiştirilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Çekiştirilmek kelimesi, Türk Dil Kurumu’na göre iki ana farklı anlamda kullanılan bir fiildir. Birinci anlamı, fiziksel bir eylemi ifade eder: bir şeyin veya bir kimsenin sürekli olarak, tekrar tekrar çekilmesi, bir yere doğru çekiştirilmesi durumudur. Örneğin, bir çocuğun kolundan çekiştirilmesi ya da yıpranmış bir kumaşın kenarının çekiştirilmesi bu bağlamda düşünülebilir. İkinci ve daha yaygın olan mecazi anlamı ise, bir kişi hakkında Gıybet etmek, dedikodu yapmak, onun aleyhinde konuşmak, kötülemek veya eleştirmek eyleminin pasif halidir. Yani, birinin arkasından konuşularak olumsuz bir şekilde gündeme getirilmesidir. Bu anlamıyla, genellikle hoş olmayan sosyal etkileşimleri tanımlar.

Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi

Bu kelime, Türkçe kökenli bir fiildir. Temel olarak ‘çekmek’ fiilinden türemiştir. ‘Çekmek’ fiiline -iş- teklik fiil eki gelerek ‘çekiştirmek’ (karşılıklı veya sürekli çekmek anlamında) fiili oluşmuştur. Daha sonra bu fiile -il- edilgenlik eki eklenerek ‘çekiştirilmek’ biçimini almıştır. Bu yapı, eylemin Bir başkası tarafından yapıldığını ve öznenin bu eyleme maruz kaldığını gösterir. Kelimenin hem fiziksel hem de mecazi anlamı, ‘çekme’ eyleminin farklı bağlamlara uyarlanmasıyla ortaya çıkmıştır.

Kelimenin Cümle İçinde Kullanımı

1. Küçük çocuk, annesinin eteğini sürekli çekiştirilmekten bir türlü vazgeçmedi.

   Bu cümle fiziksel çekme eylemini ifade eder.

2. Toplantıdan sonra herkesin onun hakkında çekiştirildiğini duymak onu Oldukça üzmüştü.

   Bu cümle mecaz anlamda, dedikodu yapılmasını anlatır.

3. Eski püskü halı, kenarlarından sürekli çekiştirilmekten iyice yıpranmıştı.

   Bu, bir nesnenin fiziksel olarak çekilmesini belirtir.

4. İş yerinde performansı düşük olduğu için sürekli çekiştirilmekten bunalmıştı.

   Bu cümle, bir kişinin performansının eleştirildiğini ve dedikodusunun yapıldığını gösterir.

5. Köy kahvesinde yaşlılar, gençlerin davranışlarını çekiştirilmekten keyif alıyorlardı.

   Bu, bir grup insanın başkaları hakkında olumsuz konuşma eylemini ifade eder.

Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Gıybet edilmek: Birinin arkasından konuşulmak, dedikodusu yapılmak.
• Dedikodusu yapılmak: Bir kişi hakkında olumsuz veya özel bilgilerin yayılması.
• Kötülenmek: Birinin niteliklerinin veya eylemlerinin olumsuz yönde anlatılması.

Yakın Anlamlıları:

• Eleştirilmek: Bir konuda olumsuz yorumlara maruz kalmak.
• Yargılanmak: Başkaları tarafından davranışları veya kararları hakkında değerlendirilmek.

Zıt Anlamlıları:

• Övülmek: Bir kişinin iyi niteliklerinin veya başarılarının dile getirilmesi.
• Takdir edilmek: Birinin değerinin veya başarısının beğenilerek belirtilmesi.
• Desteklenmek: Birine arka çıkılmak, ona yardım edilmek.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çekiştirilmek ne demek kısaca?

   Çekiştirilmek, hem fiziksel olarak bir şeyin sürekli çekilmesi hem de bir kişi hakkında olumsuz konuşulması veya dedikodu yapılması anlamına gelen bir fiildir.

2. Bu kelime hangi dilden gelir?

   Bu kelime, Türkçenin kendi köklerinden türemiş olup, “çekmek” fiilinden gelmektedir.

3. Kelimenin eş anlamlısı nedir?

   Kelimenin eş anlamlıları arasında “gıybet edilmek” ve “dedikodusu yapılmak” gibi ifadeler yer alır.

4. Cümle içinde nasıl kullanılır?

   Genellikle “Onun arkasından sürekli çekiştirilmekten sıkılmıştı” gibi bir yapı içinde, bir kişi hakkında olumsuz konuşulduğunu ifade etmek için kullanılır.

5. Bu kelime TDK’da var mı?

   Evet, Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde yer almakta ve tanımlanmaktadır.