Çekiştirilme Ne Demek? Çekiştirilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Türkçe kökenli bir isim olan çekiştirilme, bir kişinin gıyabında hakkında kötü sözler söylenmesi veya dedikodu yapılması anlamına gelir. Sosyal çevrelerde sıkça karşılaşılan bu durum, bireylerin itibarını olumsuz etkileyen ve genellikle hoş karşılanmayan bir iletişim biçimidir.

Günlük konuşmalarda sıkça duyduğumuz, özellikle sosyal çevrelerdeki ilişkileri tanımlarken karşımıza çıkan bazı kelimeler vardır. Bu kelimelerden biri de çekiştirilmedir; bir durumun veya kişinin arkasından konuşulma eylemini ifade eder. Genellikle olumsuz bir çağrışım taşıyan bu eylem, bireyler arası güveni sarsabilir ve yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bu içerikte, çekiştirilme kelimesinin detaylı TDK anlamlarını, dilimizdeki kökenini, çeşitli kullanım örneklerini ve eş anlamlılarını kapsamlı bir şekilde inceleyeceğiz.

Çekiştirilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

“Çekiştirmek” fiilinin Edilgen hali olan çekiştirilme, Türk Dil Kurumu’na göre birden fazla anlam taşır. Temel olarak bir eylemin nesnesi olma durumunu ifade eder.

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin veya bir kimsenin bir yöne doğru çekilme, sürüklenme veya zorla götürülme eylemi. Bu anlamda, fiziksel bir kuvvetin etkisiyle meydana gelen bir hareketi belirtir. Örneğin, bir eşyanın bir yerden başka bir yere çekilmesi veya bir çocuğun elinden çekilerek götürülmesi gibi durumlar bu kapsama girer. Bu kullanım, kelimenin temel ve somut anlamını oluşturur.

2. Anlam (Mecaz): Bir kişinin gıyabında, onun yokluğunda hakkında olumsuz konuşulması, dedikodu yapılması veya kötülenmesi durumu. Bu anlam, sosyal ilişkilerde sıkça karşılaşılan ve genellikle hoş karşılanmayan bir davranışı ifade eder. Birinin arkasından konuşularak itibarının zedelenmeye çalışılması veya hakkında asılsız iddiaların yayılması, bu mecaz anlamın kapsamındadır. TDK, bu anlamı “dedikodu yapılma” veya “kötüleme” olarak da tanımlar. Kelimenin bu kullanımı, günlük dilde daha yaygındır ve genellikle olumsuz bir durumun altını çizer.

Kökeni ve Etimolojisi

Çekiştirilme kelimesi, Türkçe kökenli bir yapıdır. Temelinde “çek-” fiili bulunur. “Çekmek” fiili, Eski Türkçeden beri dilimizde var olan, bir şeyi kendine doğru Hareket ettirme veya bir yerden alıp götürme eylemini ifade eden köklü bir sözcüktür. “Çek-” fiiline “-iş-” fiilden fiil yapım eki gelerek “çekişmek” (karşılıklı çekmek veya tartışmak), ardından “-tir-” fiilden fiil yapım ekiyle “çekiştirmek” (sürüklemek, zorlamak veya mecazen dedikodu yapmak) fiili oluşmuştur. Son olarak, bu fiile “-il-” edilgenlik eki ve “-me” isim yapım eki eklenerek çekiştirilme ismi türetilmiştir. Kelimenin etimolojik yolculuğu, hem fiziksel bir eylemi hem de sosyal bir durumu ifade eden anlam kaymasını açıkça gösterir. Özellikle “dedikodu yapma” anlamı, fiilin zamanla kazandığı mecazi bir genişlemedir.

Cümle İçinde Kullanım Örnekleri

Çekiştirilme kelimesinin farklı bağlamlardaki kullanımlarını aşağıdaki örneklerde görebilirsiniz:

1. Odaya yeni alınan koltuğun köşeye doğru çekiştirilmesi, odanın düzenini tamamen değiştirdi.

   Bu cümle, fiziksel bir nesnenin konumunun değiştirilmesi eylemini, yani kelimenin gerçek anlamını vurgular.

2. Okulda arkadaşları arasında sürekli çekiştirilmesi, küçük çocuğun özgüvenini derinden etkiledi.

   Burada, bir kişinin gıyabında yapılan kötü konuşmaların, yani dedikodunun olumsuz etkisine değinilir.

3. Yeni Yönetmelik taslağının kamuoyunda bu kadar çok çekiştirilmesi, revize edilme ihtiyacını ortaya çıkardı.

   Bu örnek, bir konunun veya durumun eleştirilmesi, tartışılması anlamında mecazi bir kullanımdır.

4. Proje ekibinin son toplantıda birbirini çekiştirmesi, verimli bir karara varılmasını engelledi.

   Bu cümlede, karşılıklı olarak olumsuz yorumlar yapılması ve tartışılması durumu ifade edilir.

5. Sanatçının yeni eseri, eleştirmenler tarafından uzun süre çekiştirilmeye devam etti.

   Burada ise bir sanat eserinin veya kişinin kamuoyu önünde yoğun bir şekilde eleştirilmesi ve tartışılması anlamı taşınır.

Eş ve Zıt Anlamlıları

Çekiştirilme kelimesinin anlam zenginliği, farklı bağlamlarda kullanılabilecek eş ve yakın anlamlı kelimelere sahip olmasını sağlar.

Eş Anlamlıları:

• Dedikodu: Bir kişi hakkında, genellikle olumsuz ve doğruluğu şüpheli bilgilerin yayılması durumu.
• Kötüleme: Bir kimseyi veya bir şeyi olumsuz yönleriyle anlatma, itibarını zedeleme eylemi.
• Gıybet: Bir kişinin arkasından, onun hoşlanmayacağı şekilde konuşmak, onun kusurlarını dile getirmek.

Yakın Anlamlıları:

• Eleştiri: Bir konuyu veya kişiyi olumlu/olumsuz yönleriyle değerlendirme, irdeleme.
• Yerme: Bir şeyi veya bir kimseyi kötüleme, kusurlarını ortaya koyma.
• İtibar Zedeleyici Konuşma: Bir kişinin saygınlığını düşürmeye yönelik sözler.

Zıt Anlamlıları:

• Övme: Bir kimsenin veya bir şeyin iyi yönlerini dile getirme, yüceltme.
• Takdir Etme: Bir başarıyı veya değeri beğenme, kıymetini bilme.
• Savunma: Bir kişiyi veya durumu haksız eleştirilere karşı koruma.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

• Çekiştirilme ne demek kısaca?

  Kısaca, bir kişinin gıyabında hakkında kötü konuşulması, dedikodu yapılması veya bir şeyin fiziksel olarak bir yöne doğru çekilmesi anlamına gelir.

• Bu kelimenin kökeni nedir?

  Bu kelime, Eski Türkçeden gelen “çek-” fiil kökünden türemiş, Türkçe kökenli bir sözcüktür.

• Çekiştirilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Çekiştirilme kelimesinin eş anlamlıları arasında dedikodu, Gıybet ve kötüleme sayılabilir.

• Bu kelime cümle içinde nasıl kullanılır?

  Hem fiziksel bir çekme eylemini hem de bir kişi hakkında dedikodu yapma durumunu ifade etmek için farklı bağlamlarda cümle içinde kullanılabilir.

• Çekiştirilme kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Çekiştirilme kelimesi Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve tanımlanmaktadır.