Çekilivermek Ne Demek? Çekilivermek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Çekilivermek, Türkçe kökenli bir fiil olup bir yerden veya durumdan hızla, ansızın uzaklaşmak anlamına gelir. Günlük konuşmada, beklenmedik bir anda birinin ortamdan ayrılmasını veya bir işten elini çekmesini ifade etmek için sıkça kullanılır. Bu kelime, eylemin ani ve çabukluğunu vurgular.

Günlük konuşmalarda, bir durumun hızla değiştiğini veya bir kişinin aniden ortamdan ayrıldığını ifade etmek istediğimizde karşımıza çıkan ilginç fiillerden biri de Çekilivermek’tir. Özellikle beklenmedik olayları veya ani kararları anlatırken bu kelimeye sıkça başvurulur. Bu fiil, eylemin sadece gerçekleştiğini değil, Ayni zamanda hızla ve tereddütsüzce vuku bulduğunu da vurgular. Aşağıda Çekilivermek kelimesinin tüm anlam katmanlarını, kökenini ve çeşitli kullanım örneklerini detaylıca inceleyeceğiz.

Çekilivermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre Çekilivermek, birleşik bir fiil olarak tanımlanır. Bu yapı, “çekilmek” fiilinin üzerine “-ivermek” tezlik fiili ekinin gelmesiyle oluşur ve eylemin hızlı, çabuk veya kolay bir şekilde gerçekleştiğini vurgular. Genellikle beklenmedik bir anda veya aniden meydana gelen bir durumu ifade etmek için kullanılır.

1. 1. Anlam (Gerçek): Bir yerden veya bir durumdan ansızın, hızla uzaklaşmak, Geri çekilmek veya ayrılmak. Bu anlam, fiziksel bir hareketin aniliğini belirtir.
2. 2. Anlam (Mecaz): Bir görevden, sorumluluktan veya bir işten aniden vazgeçmek, el çekmek. Bu kullanımda, kişinin bir taahhüdü hızla terk etmesi söz konusudur.

Bu fiil, eylemin sadece gerçekleştiğini değil, aynı zamanda tereddüt olmaksızın, bir çırpıda tamamlandığını da güçlü bir şekilde ifade eder.

Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi

Çekilivermek kelimesi, öz Türkçe kökenli bir yapıdır. Temelinde, Eski Türkçeden günümüze ulaşan “çekmek” fiili bulunur. Bu fiile ilk olarak edilgenlik eki “-il-” gelerek “çekilmek” fiili oluşmuştur ki bu, bir yerden ayrılma veya geri çekilme anlamlarını taşır.

Daha sonra, “çekilmek” fiiline Türkçenin tezlik (çabukluk, kolaylık) bildiren birleşik fiil eki olan “-ivermek” eklenerek Çekilivermek fiili meydana gelmiştir. Bu ek, eylemin bir anda, kolayca ve beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini vurgular. Kelime, dilimize dışarıdan gelmemiş, tamamen iç dinamiklerle türemiştir.

Çekilivermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Çekilivermek kelimesi, günlük konuşmada ve edebi metinlerde, bir eylemin ani ve hızlı bir şekilde gerçekleştiğini ifade etmek için kullanılır. İşte farklı bağlamlarda kullanım örnekleri:

1. Odaya girdiğimde, herkesin bir anda sessizleşip köşelere çekiliverdiğini fark ettim.

   Bu cümlede, kişilerin aniden ve hızla bulundukları yerden uzaklaşarak bir köşeye sinmeleri anlatılmaktadır.

2. Projenin ortasında, beklenmedik bir kararla görevinden çekilivermesi herkesi şaşırttı.

   Burada, bir kişinin üstlendiği görevden ani ve çabuk bir şekilde vazgeçmesi veya ayrılması mecaz anlamda kullanılmıştır.

3. Güneş batarken, gölgeler uzayıp evin etrafını bir anda çekiliverdi.

   Bu örnekte, gölgelerin aniden ve hızla uzayıp yayılması edebi bir dille ifade edilmiştir.

4. Küçük çocuk, annesinin elini bırakıp kalabalığın arasına çekiliverince büyük bir panik yaşandı.

   Çocuğun aniden ve kontrolsüz bir şekilde kalabalığın içine girmesi, eylemin ani ve hızlı oluşunu vurgular.

5. Tartışmanın alevlendiği sırada, birden bire aradan çekiliveren arkadaş, ortamdaki gerginliği daha da artırdı.

   Bu cümle, kişinin tartışma ortamından hızla ve sessizce uzaklaşarak sorumluluktan kaçmasını anlatır.

Eş ve Zıt Anlamlıları

Çekilivermek kelimesinin anlamını farklı nüanslarla ifade eden eş ve yakın anlamlı kelimeler ile zıt anlamlıları şunlardır:

Eş Anlamlıları:

• Uzaklaşıvermek: Bir yerden hızla ve aniden ayrılmak.
• Geri çekilivermek: Bir durumdan aniden vazgeçmek, geri adım atmak.
• Ayrılıvermek: Bir topluluktan veya ilişkiden ansızın kopmak.

Yakın Anlamlıları:

• Kayboluvermek: Ansızın ortadan yok olmak.
• Sıyrıluvermek: Bir zor durumdan çabucak kurtulmak.

Zıt Anlamlıları:

• Yaklaşıvermek: Bir şeye veya bir yere hızla yaklaşmak.
• Ortaya çıkıvermek: Beklenmedik bir anda görünmek.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çekilivermek ne demek kısaca?

   Bir yerden veya durumdan hızla, ansızın uzaklaşmak veya bir işten aniden vazgeçmek anlamına gelir. Bu fiil, eylemin çabukluğunu ve beklenmedik oluşunu vurgular.

2. Bu kelimenin kökeni nedir?

   Bu kelime, tamamen Türkçe kökenli olup “çekmek” fiiline “-il-” edilgenlik ve “-ivermek” tezlik eklerinin getirilmesiyle oluşmuştur.

3. Çekilivermek kelimesinin eş anlamlısı var mı?

   Evet, bu kelimenin eş anlamlıları arasında “uzaklaşıvermek” ve “geri çekilivermek” gibi fiiller sayılabilir.

4. Cümle içinde bu fiil nasıl kullanılır?

   Örneğin, “Kalabalık görünce bir anda çekiliverdi.” şeklinde kullanılabilir. Bu, kişinin hızla ortamdan uzaklaştığını belirtir.

5. Çekilivermek kelimesi TDK’da yer alıyor mu?

   Evet, Çekilivermek kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te birleşik bir fiil olarak tanımlanmaktadır.