TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan cayıverme, bir kararından, sözünden veya anlaşmadan hızla dönme, vazgeçme anlamına gelir. Özellikle verilen bir sözden veya başlanan bir işten aniden geri çekilme durumlarında yaygın olarak kullanılır.
Günlük hayatımızda verdiğimiz sözlerden, aldığımız kararlardan veya başladığımız işlerden Zaman zaman vazgeçme durumları yaşarız. İşte bu ani ve beklenmedik geri çekilme halini ifade eden güçlü kelimelerden biri de cayıvermedir. Özellikle taahhütlerin ve anlaşmaların söz konusu olduğu durumlarda karşımıza çıkan bu ifade, hızlı bir fikir veya tutum değişikliğini vurgular. Bu metin, cayıverme kelimesinin dilimizdeki yerini, anlam katmanlarını ve çeşitli kullanım şekillerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.
Cayıverme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Cayıverme, Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde “caymak” fiilinin “-ivermek” tezlik fiiliyle birleşerek oluşturduğu bir isim fiil olarak yer alır. Bu yapı, eylemin hızlı ve aniden gerçekleştiğini vurgular.
1. Anlam (Gerçek): Verilen bir sözden, alınan bir karardan, başlanan bir işten veya girilen bir taahhütten aniden ve beklenmedik bir şekilde vazgeçme, geri çekilme eylemi. Genellikle sorumluluktan kaçma veya fikir değiştirme durumlarında kullanılır. Bu anlam, bir kişinin daha önce benimsediği bir duruşu veya eylemi hızla terk etmesini ifade eder. Örneğin, bir anlaşmadan son anda vazgeçmek veya bir sözleşmeyi imzalamaktan bu eylem bu kapsamda değerlendirilir. Kelimenin bu kullanımında, eylemin ani ve çoğu zaman olumsuz bir çağrışım taşıması dikkat çekicidir. Bir anda fikir değiştirme ve geri adım atma durumlarını net bir şekilde ortaya koyar.
Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi
Bu kelime, kökeni itibarıyla tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. “Caymak” fiilinden türemiş ve “-ivermek” tezlik fiiliyle birleşerek oluşmuştur. “Caymak” fiili, Eski Türkçeden beri varlığını sürdüren, “geri dönmek, vazgeçmek, sözünden dönmek” anlamlarına gelen köklü bir fiildir. “-İvermek” eki ise Türkçede bir eylemin çabucak, hızla veya aniden yapıldığını belirten bir tezlik (çabukluk) fiilidir. Bu iki unsurun birleşimiyle “hızla vazgeçme” veya “aniden geri çekilme” anlamını kazanmıştır. Kelimenin etimolojik yolculuğu boyunca anlamında büyük bir kayma yaşanmamış, aksine “caymak” fiilinin Temel anlamı, tezlik ekiyle pekiştirilerek günümüze ulaşmıştır. Dilimizdeki bu tür birleşik fiiller, eylemin niteliğini daha derinlemesine ifade etme gücüne sahiptir.
Kelimenin Cümle İçinde Kullanımı
Yaptığı anlaşmadan son anda cayıvermesi, herkesi şaşırttı ve projeyi aksattı.
Bu cümlede, bir anlaşmadan beklenmedik bir şekilde vazgeçme durumu vurgulanmaktadır.
Söz verdiği halde destek vermekten bu şekilde geri çekilmesi, dostluklarını zedeledi.
Burada, verilen bir sözden ani bir dönüşün kişiler arası ilişkiler üzerindeki olumsuz etkisi anlatılmaktadır.
Maçın en kritik anında penaltıyı kullanmaktan vazgeçmesi, takımın moralini bozdu.
Bu örnek, önemli bir sorumluluktan aniden kaçınmanın bir spor bağlamındaki etkisini göstermektedir.
İhale sürecinin son gününde teklifini geri çekerek bu tutumu sergilemesi, rekabet ortamını değiştirdi.
Resmi bir bağlamda, bir taahhütten veya tekliften Hızlıca geri çekilme durumu açıklanmaktadır.
Uzun süredir planladığı yurt dışı seyahatinden Son dakika bu davranışı, arkadaşlarının planlarını alt üst etti.
Günlük hayattaki kişisel bir plandan ani vazgeçişin çevresel etkileri bu cümlede ifade edilmiştir.
Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Bu kelimenin dilimizdeki karşılıkları ve karşıt anlamları, kavramın farklı boyutlarını anlamamıza yardımcı olur.
Eş Anlamlıları:
- Vazgeçme: Bir niyetten, düşünceden veya eylemden geri dönme, terk etme. Bu eylem ile benzer şekilde bir karardan dönmeyi ifade eder.
- Geri Çekilme: Bir durumdan, görevden veya taahhütten kendini ayırma, uzaklaşma. Genellikle fiziksel veya zihinsel bir ayrılığı belirtir.
- Dönme (Sözünden Dönme): Verilen bir sözü tutmama, daha önce belirtilen fikirden sapma. Özellikle ahlaki bir boyutu olan bu ifade, hızlı bir vazgeçişle sıkça örtüşür.
Yakın Anlamlıları:
- Cayma: Bu kelimenin temelini oluşturan fiil olup, eylemin hız boyutunu vurgulamadan vazgeçmeyi ifade eder.
- İptal Etme: Bir kararı, anlaşmayı veya planı geçersiz kılma.
- Feshetme: Bir sözleşmeyi veya anlaşmayı yasal olarak sona erdirme.
Zıt Anlamlıları:
- Sözünde Durma: Verilen bir sözü veya taahhüdü yerine getirme, sadık kalma.
- Devam Etme: Başlanan bir işi veya durumu sürdürme, yarıda bırakmama.
- Kararlı Olma: Bir fikir veya eylem konusunda sabit ve azimli olma, vazgeçmeme.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Sıkça Sorulan Sorular
Cayıverme ne demek kısaca?
Cayıverme, bir kararından, sözünden veya anlaşmadan aniden ve hızla vazgeçme, geri çekilme eylemini ifade eder.
Bu kelimenin kökeni nedir?
Bu kelime, tamamen Türkçe kökenli olup “caymak” fiili ile “-ivermek” tezlik ekinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Bu kelimenin eş anlamlısı nedir?
Bu kelimenin eş anlamlıları arasında “vazgeçme”, “geri çekilme” ve “sözünden dönme” gibi ifadeler yer alır.
Bu kelime cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Verdiği sözden son anda cayıvermesi, herkesi hayal kırıklığına uğrattı” şeklinde günlük dilde kullanılabilir.
Bu kelime TDK’da var mı?
Evet, bu kelime Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde yer almakta ve tanımlanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!