TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan buyurabilme, Türkçe kökenli olup bir konuda yetki, izin veya davet etme becerisi anlamına gelir. Bu kelime, günlük dilde, resmi veya saygılı bir üslupla bir eylemi gerçekleştirme veya bir şeyi sunma potansiyelini ifade etmek için kullanılır.
Günlük konuşmada veya yazılı metinlerde, bir eylemi gerçekleştirmeye yönelik izin, yetki veya davet etme potansiyelini ifade etmek için karşımıza çıkan kelimelerden biri ‘buyurabilme’dir. Özellikle resmi ortamlarda veya nezaket gerektiren durumlarda, bu kavramın türevleriyle sıkça karşılaşılır. Bu yapı, sadece bir fiili Yapabilme yeteneğini değil, aynı zamanda o fiili başkalarına yönlendirme imkanını da kapsar. Bu sayfada, ‘buyurabilme’nin TDK sözlük anlamından etimolojisine, cümle içi kullanımlarından eş anlamlılarına kadar tüm detaylarını keşfedeceksiniz.
Buyurabilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Bu kelime, Türkçe dilbilgisinde bir isim (mastar) olarak yer alır ve "buyurmak" fiilinin yeterlilik (potansiyel) halinin isimleşmiş biçimidir. TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bu kelime yer almasa da, "buyurmak" fiilinin çeşitli anlamları üzerinden türetilen bir kavramdır.
1. Anlam (Genel): Bir kişiye veya bir duruma karşı bir emri, isteği, daveti veya ikramı ifade etme yeteneği veya imkanı. Bu anlam, hem fiziksel olarak bir şeyi yapabilme gücünü hem de sosyal veya hiyerarşik olarak böyle bir eylemi gerçekleştirme hakkını içerir. Örneğin, bir misafire "İçeri buyurun" deme yetkisine sahip olmak ya da birine bir şeyler ikram edebilecek durumda olmak bu kapsamdadır.
2. Anlam (Yetki ve İzin): Bir konuda karar verme, yönlendirme veya başkalarına bir eylemi yapmaları için izin verme kapasitesi. Bu genellikle bir makam veya otorite sahibi olmanın getirdiği bir yetenektir. Bir yöneticinin çalışanlarına "Şunu yapın" Diyebilme gücü veya bir ev sahibinin misafirlerine "Şuraya oturun" diyebilme nezaketi bu anlamda değerlendirilir.
3. Anlam (Nezaket ve İkram): Misafirlere veya başkalarına bir şey sunma, ikram etme veya rahat ettirme potansiyeli. Bu bağlamda, bu yapı, cömertlik ve misafirperverlik gibi değerlerle ilişkilendirilebilir. Bir ev sahibinin konuklarına çay, kahve gibi ikramlarda bulunma imkanına sahip olması bu anlamı pekiştirir.
Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi
Bu kelime, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıdır. Temelinde "buyurmak" fiili yer alır. "Buyurmak" fiili, Eski Türkçede "buyur-" şeklinde varlığını sürdürmüş ve "emretmek, Ferman vermek, buyruk vermek" anlamlarına gelmiştir. Zamanla bu fiil, nezaket, davet ve ikram anlamlarını da kazanarak geniş bir kullanım alanına yayılmıştır. ‘Buyurabilme’ ise, bu "buyurmak" fiiline yeterlilik eki olan "-abilmek" ve ardından isim yapma eki olan "-me" ekinin eklenmesiyle türetilmiştir. Bu ekler sayesinde, fiilin ifade ettiği "yapabilme" potansiyeli isimleşerek bir yeteneği veya durumu tanımlar hale gelmiştir. Bu yapının kökeni, Türkçenin eklemeli dil yapısını açıkça gösterir ve herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir.
Cümle İçinde Kullanım Örnekleri
- Bu kadar misafire aynı anda yemek buyurabilme yeteneği gerçekten takdire şayan.
Açıklama: Cümle, bir kişinin çok sayıda misafire yemek ikram etme becerisini vurgular.
- Otoritesi sayesinde toplantıda herkesi susturup söz buyurabilme gücüne sahipti.
Açıklama: Bu cümle, bir kişinin toplantıdaki liderlik ve konuşma yetkisini ifade eder.
- Müdürün makamına girince "Buyurun" diyecek birini buyurabilme beklentisiyle bekledim.
Açıklama: Kelime burada, bir başkasını içeri davet etme yetkisini kullanma beklentisini anlatır.
- Bu kadar kısıtlı imkanlarla bile herkese birer çay buyurabilme inceliği göstermişti.
Açıklama: Cümle, zor koşullara rağmen ikramda bulunma nezaketini ve imkanını belirtir.
- Sanatçı, eleştirmenlerin tüm olumsuz yorumlarına rağmen sahneye çıkıp kendi eserlerini buyurabilme cesaretini gösterdi.
Açıklama: Bu cümle, sanatçının kendi sanatsal ifadesini ortaya koyma ve sunma gücünü (mecaz) ifade eder.
Anlamdaşları ve Karşıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Emredebilme: Bir konuda talimat verme veya hükmetme yeteneği.
- Davet edebilme: Birini bir yere çağırma veya bir etkinliğe katılmasına olanak sağlama imkanı.
- İkram edebilme: Misafirlere veya başkalarına bir şey sunma, ağarlama becerisi.
Yakın Anlamlıları:
- Yetkilendirme: Birine bir konuda yetki verme veya bir işi yapmasına izin verme.
- Olanak sağlama: Bir şeyin gerçekleşmesi için şartları uygun hale getirme.
- Sundurabilme: Bir şeyi başkalarına takdim etme, gösterme veya ikram etme becerisi.
Zıt Anlamlıları:
- Yasaklayamama: Bir şeyi engelleme veya kısıtlama gücüne sahip olmama.
- Men edememe: Bir eylemi durdurma veya bir kişiyi engelleme yetkisinin olmaması.
- Reddedememe: Bir isteği veya teklifi geri çevirme gücünün bulunmaması.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Sıkça Sorulan Sorular
- Nedir buyurabilme kısaca?
Kısaca, bir konuda emir verme, davet etme, ikramda bulunma veya söz söyleme gücüne ya da imkanına sahip olmak anlamına gelir.
- Bu sözcüğün kökeni nedir?
Bu sözcük, Eski Türkçeden gelen "buyurmak" fiilinden türemiş, tamamen Türkçe kökenli bir kelimedir.
- Eş anlamlısı var mı?
Evet, eş anlamlıları arasında "Emredebilme", "davet Edebilme" ve "ikram edebilme" sayılabilir.
- Cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, "Bu kadar misafire aynı anda yemek buyurabilme yeteneği takdire şayan" şeklinde, bir yeteneği veya imkanı ifade etmek için kullanılır.
- TDK’da karşılığı var mı?
TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bu kelime bulunmamakla birlikte, "buyurmak" fiilinin yeterlilik ve isimleşmiş hali olarak Türkçenin doğal yapısına uygun bir türevdir.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!