Bulaştırıvermek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Fiil olarak kullanılan Bulaştırıvermek, Türkçe kökenli bir sözcük olup bir şeyi bir yere veya bir başkasına çabucak ya da kolayca geçirmek, bulaşmasını sağlamak anlamına gelir. Özellikle hastalık, kir veya bir duygu durumunun hızlıca yayılmasını ifade etmek için kullanılır.

Günlük konuşmada bazen bir işin hızla tamamlandığını, bir durumun aniden ortaya çıktığını veya bir şeyin beklenmedik bir şekilde yayıldığını ifade etmek isteriz. İşte tam da bu gibi anlarda dilimize yerleşmiş özel fiillerden biri olan bulaştırıvermek kelimesi devreye girer. Bu fiil, eylemin çabukluğunu ve kolaylığını vurgulayarak anlatıma derinlik katar. Bu kapsamlı içerikte, bulaştırıvermek kelimesinin TDK’daki yerini, kökenini, çeşitli kullanım örneklerini ve ilgili diğer dilbilgisel özelliklerini detaylıca inceleyeceğiz.

Bulaştırıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Bulaştırıvermek kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “bulaştırmak” fiiline “-ıvermek” tezlik fiili ekinin eklenmesiyle oluşmuş bir birleşik fiil olarak yer alır. Temel olarak, bir şeyin bir yerden başka bir yere, bir kişiden diğerine veya bir yüzeyden farklı bir yüzeye çabucak veya kolayca geçmesini sağlamak anlamını taşır. Bu tezlik eki, eylemin beklenenden daha hızlı, zahmetsiz veya aniden gerçekleştiğini vurgular.

1. Anlam (Gerçek): Bir hastalığı, kiri, lekeyi veya herhangi bir maddeyi Hızlıca ve kolayca birine veya bir şeye geçirmek, yaymak. Örneğin, “Hapşırınca mikropları herkese bulaştırıverdi.” ya da “Masanın üzerindeki mürekkebi eline bulaştırıverdi.” gibi durumlarda kullanılır. Burada eylemin kendiliğinden veya farkında olmadan bir hızla gerçekleştiği ifade edilir.

2. Anlam (Mecaz): Bir duyguyu, düşünceyi, ruh halini veya özelliği bir başkasına çabucak ve istemeden geçirmek, yaymak. Örneğin, “Neşesini bir anda tüm ekibe bulaştırıverdi.” cümlesinde olduğu gibi, neşeli halin hızla diğer insanlara geçtiği anlatılır. Bu kullanımda da eylemin kolaylığı ve yayılma hızı ön plandadır.

Bulaştırıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Bulaştırıvermek kelimesi, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıdır. Temelinde “bulaşmak” fiili yatar. “Bulaşmak” fiili, eski Türkçeden günümüze ulaşan, bir şeyin başka bir şeye değmesi, geçmesi anlamını taşıyan köklü bir kelimedir. Bu fiile, ettirgenlik anlamı katan “-tır/-tir” eki eklenerek “bulaştırmak” fiili türetilmiştir. “Bulaştırmak” fiili, bir şeyin bulaşmasını Sağlamak eylemini ifade eder.

Ardından, Türkçenin zengin morfolojik yapısının bir ürünü olan “-ıvermek” tezlik fiili eki eklenmiştir. Bu ek, eylemin çabucak, kolayca veya beklenmedik bir anda gerçekleştiğini vurgular. Dolayısıyla, bulaştırıvermek kelimesi, “bulaşma” eyleminin Bir başkası tarafından hızlı ve kolay bir şekilde gerçekleştirilmesini ifade eden, tamamen Türkçe unsurlarla oluşturulmuş bir birleşik fiildir. Kelimenin yapısında herhangi bir anlam kayması değil, eylemin niteliğini (hızını ve kolaylığını) belirten bir ekleme söz konusudur.

Bulaştırıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Hapşırınca tüm mikropları salondaki herkese bulaştırıverdi.

   Bu cümle, hastalığın hızla ve kolayca yayıldığını, başkalarına geçtiğini anlatır.

2. Küçük çocuk elindeki çikolatayı farkında olmadan yeni giysisine bulaştırıverdi.

   Burada, lekenin aniden ve istemeden giysiye geçtiği durumu ifade edilir.

3. Onun neşesi o kadar bulaşıcıydı ki, içeri girer girmez tüm ofise kahkahalarını bulaştırıverdi.

   Bu mecaz kullanımda, bir duygu durumunun (neşenin) hızla başkalarına yayıldığı vurgulanır.

4. Müfettişler gelir gelmez, bir anda tüm kurallara uyma telaşını herkese bulaştırıverdiler.

   Bu örnek, belirli bir davranış veya ruh halinin hızla yayıldığını, başkalarını da etkilediğini gösterir.

5. Bahçedeki zararlı otları temizlerken, zehirli bitkinin suyunu istemeden eline bulaştırıverdi.

   Bu cümle, istenmeyen bir maddenin (zehirli bitki suyu) hızla ve Kazara bir yüzeye geçtiğini belirtir.

Bulaştırıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Bulaştırıvermek kelimesinin doğrudan tek kelimelik eş anlamlısı bulmak zordur, çünkü “-ıvermek” eki eylemin hız ve kolaylık niteliğini katar. Ancak anlamdaş veya yakın anlamlı olarak kullanılabilecek ifadeler mevcuttur.

Eş Anlamlıları (Yakın Anlamlı İfadeler):

• Çabucak geçirmek: Bir şeyi hızlıca bir yerden bir yere aktarmak.
• Kolayca yaymak: Bir şeyi zahmetsizce geniş bir alana veya kişiye dağıtmak.
• Hızla aktarmak: Bir bilgiyi, durumu veya maddeyi seri bir şekilde iletmek.

Yakın Anlamlıları (Bağlamda Kullanılabilecekler):

• Geçirivermek: Özellikle hastalık veya duygular için, çabucak geçmesini sağlamak.
• Yayıvermek: Bir şeyi hızla ve kolayca dağıtmak, çevreye yayılmasını sağlamak.
• Aktarıvermek: Bilgi, görev veya bir şeyi çabucak başka birine devretmek.

Zıt Anlamlıları:

• Temizlemek: Bulaşan bir şeyi ortadan kaldırmak, arındırmak.
• Arındırmak: Bir şeyi kirden, hastalıktan veya olumsuz etkiden temizlemek.
• Sterilize etmek: Mikroplardan arındırmak, hijyen sağlamak.
• Korumak: Bulaşmasını engellemek, muhafaza etmek.

Bulaştırıvermek ile Sık Karıştırılan Kelimeler

Bulaştırıvermek kelimesi, yapısı itibarıyla Oldukça belirgin bir anlam taşıdığından, genellikle başka kelimelerle karıştırılmaz. Ancak, ekinin verdiği hız ve kolaylık anlamı göz ardı edildiğinde, sadece “bulaştırmak” fiili ile karıştırılabilir. Aralarındaki temel fark, “-ıvermek” ekinin kattığı tezlik ve kolaylık anlamıdır. “Bulaştırmak” fiili sadece eylemi ifade ederken, “bulaştırıvermek” bu eylemin bir niteliğini (hızını) de beraberinde getirir. Örneğin, “Hastalığı bulaştırdı” ile “Hastalığı bulaştırıverdi” arasındaki fark, ikincisinin eylemin daha çabuk ve belki de beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini ima etmesidir.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Bulaştırıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Bulaştırıvermek ne demek kısaca?

   Bulaştırıvermek, bir şeyi bir yerden bir yere veya bir kişiden diğerine çabucak ve kolayca geçirmek, bulaşmasını sağlamak anlamına gelen bir fiildir.

2. Bulaştırıvermek hangi dilden gelir?

   Bulaştırıvermek kelimesi, temelinde Türkçe “bulaşmak” fiili ve Türkçe “-tır/-tir” ettirgenlik ile “-ıvermek” tezlik eklerinin birleşimiyle oluşmuş tamamen Türkçe kökenli bir sözcüktür.

3. Bulaştırıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Bulaştırıvermek kelimesinin doğrudan tek bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, “çabucak geçirmek”, “kolayca yaymak” veya “hızla aktarmak” gibi ifadeler yakın anlamlı olarak kullanılabilir.

4. Bulaştırıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?

   Bu kelime, “Hapşırınca mikropları herkese bulaştırıverdi.” veya “Neşesini bir anda tüm ekibe bulaştırıverdi.” gibi örneklerde, bir şeyin hızla ve kolayca yayıldığını ifade etmek için kullanılır.

5. Bulaştırıvermek kelimesi TDK’da var mı?

   Evet, Bulaştırıvermek kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan ve anlamı açıklanan bir birleşik fiildir.