Basılmak Ne Demek? Basılmak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Basılmak, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir şeyin üzerine kuvvet uygulanması veya bir yayının çoğaltılması anlamına gelir. Günlük dilde en yaygın olarak kitap, dergi veya gazete gibi basılı materyallerin üretim sürecini ifade etmek için kullanılır.

Basılmak, Günlük konuşmada ve özellikle yayıncılık dünyasında sıkça duyduğumuz, çok yönlü bir fiildir. Bir nesnenin üzerine güç uygulanmasından, bir kitabın matbaadan çıkışına kadar geniş bir anlam yelpazesine sahiptir. Özellikle matbaacılık ve yayıncılık alanında karşımıza çıkan bu kelime, bazen beklenmedik durumları ifade etmek için de kullanılır. Bu kapsamlı rehberde, “basılmak” kelimesinin derinlemesine anlamlarını, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfedeceksiniz.

Basılmak Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre basılmak fiili, birden fazla anlamı kapsayan geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu anlamlar, kelimenin kullanıldığı bağlama göre farklılık gösterir:

1. Anlam (Gerçek): Genellikle bir yayın organının (kitap, dergi, Gazete vb.) matbaada çoğaltılması, kopyalarının hazırlanması ve dağıtıma sunulması eylemini ifade eder. Örneğin, yeni bir romanın raflardaki yerini almadan önce matbaada basılması bu anlamı karşılar.

2. Anlam (Gerçek): Bir şeyin üzerine fiziksel bir kuvvetin uygulanması sonucunda ezilmesi, çökmesi veya sıkışması durumudur. Ayrıca, bir yüzeye damga veya mühür vurularak iz bırakılması anlamında da kullanılır. Eski tip mühürlerde bir kağıda mühür basılması bu duruma örnektir.

3. Anlam (Mecaz/Durum): Bir yere beklenmedik bir anda ve genellikle istenmeyen bir şekilde girilmesi, baskın yapılması veya bir suçüstü durumuyla karşılaşılması halidir. Güreş sporunda ise rakibin sırtının yere getirilmesi de bu kelimeyle açıklanır.

4. Anlam (Mecaz/Durum): Bir hastalığın vücudun belirli bir bölgesinde aniden ve şiddetli bir şekilde ortaya çıkması durumunu ifade eder. Aynı zamanda, bir yere çok sayıda insanın aniden ve yoğun bir şekilde gelmesi, adeta akın etmesi anlamında da kullanılır.

Basılmak Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Basılmak kelimesi, Türkçenin özgün ve köklü fiillerinden biri olan “basmak” fiilinden türemiştir. “-ıl-” eki, fiile edilgenlik (pasiflik) anlamı katmaktadır. Yani, “basma” eyleminin özne tarafından değil, Bir başkası veya bir durum tarafından gerçekleştirildiğini ifade eder. “Basmak” fiili, tarihsel olarak eski Türkçeye kadar uzanan bir geçmişe sahiptir ve “bir şeyin üzerine kuvvet uygulamak, ayakla ezmek, damga vurmak” gibi Temel anlamları taşır.

Zamanla bu temel anlam, yayıncılık gibi farklı alanlara genişleyerek “kitap çoğaltmak” gibi yeni kullanımları da beraberinde getirmiştir. Kelimenin kökeninde herhangi bir yabancı dilden alıntı bulunmamakta, tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. Bu durum, kelimenin Türkçenin zengin söz varlığındaki yerini ve etimolojik derinliğini açıkça göstermektedir.

Basılmak Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Basılmak kelimesi, farklı anlamlarıyla günlük dilde ve çeşitli metinlerde sıkça karşımıza çıkar. İşte bu kelimenin farklı bağlamlarda kullanımı:

1. Romanın ilk baskısı kısa sürede tükenince ikinci baskısı hemen basıldı. (Yayıncılık bağlamında, kitabın yeniden çoğaltılması anlamına gelir.)
2. Eski ahşap evde çıkan yangında, tavanın bir kısmı üzerlerine basıldı. (Fiziksel bir kuvvetin etkisiyle ezilme veya çökme durumunu anlatır.)
3. Dedektifler, şüphelilerin gizlice buluştuğu eve sabaha karşı basıldı. (Bir yere ani ve beklenmedik bir şekilde girilmesi, baskın yapılması durumunu ifade eder.)
4. Hastanın kalbine ansızın bir ağrı basıldı ve rengi soldu. (Bir hastalığın veya rahatsızlığın aniden ortaya çıkmasını mecazi olarak anlatır.)
5. Güreş müsabakasının son saniyelerinde rakibinin sırtı yere basıldı ve maçı kaybetti. (Güreş sporunda, rakibin sırtının yere değmesiyle yenilmesi durumunu açıklar.)

Basılmak Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Basılmak kelimesinin anlam zenginliği, eş ve zıt anlamlılarıyla daha iyi anlaşılabilir:

Eş Anlamlıları:

• Çoğaltılmak: Özellikle kitap, dergi gibi yayınların kopyalarının artırılması, basım yoluyla üretilmesi anlamında kullanılır.
• Yayınlanmak: Bir eserin okuyucuya sunulmak üzere matbaadan çıkarılması ve piyasaya sürülmesi eylemini ifade eder.
• Ezilmek: Fiziksel bir kuvvetin etkisiyle bir şeyin sıkışıp yassılaşması veya şeklinin bozulması durumudur.

Yakın Anlamlıları:

• Basımına başlanmak: Bir yayının üretim sürecinin başlangıcını ifade eder.
• Piyasaya sürülmek: Bir ürünün, özellikle kitabın, satışa sunulması anlamında kullanılır.
• Baskına uğramak: Bir yere ani ve beklenmedik bir müdahale ile karşılaşmak.

Zıt Anlamlıları:

• Yayımlanmamak: Bir eserin veya metnin basılmama, okuyucuya sunulmama durumu.
• Ortaya çıkmamak: Bir durumun, hastalığın veya olayın belirginleşmemesi, gizli kalması.
• Kurtarılmak: Bir tehlikeden, ezilme veya sıkışma durumundan muhafaza edilmek.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Basılmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Basılmak ne demek kısaca?
Basılmak, bir yayının çoğaltılması, bir şeyin üzerine kuvvet uygulanarak ezilmesi veya bir yere ani baskın yapılması anlamlarına gelen Türkçe kökenli bir fiildir.

Basılmak hangi dilden gelir?
Basılmak kelimesi, Türkçe bir fiil olan “basmak” kökünden türemiş olup, herhangi bir yabancı dilden gelmemektedir. Türkçenin özgün yapısına sahiptir.

Basılmak kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Basılmak kelimesinin eş anlamlıları arasında “Çoğaltılmak”, “yayınlanmak” ve “ezilmek” gibi kelimeler bulunur. Kullanıldığı bağlama göre eş anlamlıları değişebilir.

Basılmak cümle içinde nasıl kullanılır?
Basılmak kelimesi, “Yeni kitabın ilk baskısı nihayet basıldı.” veya “Uykusuzluktan gözlerime ağrı basıldı.” gibi farklı bağlamlarda kullanılabilir.

Basılmak kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Basılmak kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve çeşitli anlamlarıyla tanımlanmaktadır.