Sıfat olarak kullanılan Aşkıncı, Türkçe kökenli bir sözcük olup bir hakkı veya yetkiyi aşan, haddi aşan kişi anlamına gelir. Özellikle hukuk ve resmi yazışmalarda, yetki sınırlarını aşan durumları ifade etmek için kullanılmıştır.
Günlük dilde nadiren karşımıza çıksa da, özellikle eski Hukuk metinlerinde ve resmi belgelerde aşkıncı kelimesine rastlamak mümkündür. Bu sözcük, yetki ve sınırların aşılması durumlarını ifade etmek için özel bir anlam taşır. Bir kişinin veya kurumun belirlenmiş yetkileri dışına çıkmasını tanımlayan bu ifade, dilimizin zenginliğini gösteren önemli bir örnektir. Bu içeriğimizde, aşkıncı kelimesinin TDK’daki yerini, etimolojik kökenlerini ve farklı kullanım bağlamlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Aşkıncı Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre aşkıncı kelimesi, sıfat türünde ve eskimiş bir ifade olarak karşımıza çıkar. Özellikle hukuk alanında kullanılan bu sözcük, bir hakkı veya yetkiyi aşan, belirlenen sınırların dışına çıkan kişileri veya durumları tanımlar. Bu bağlamda, haddini aşan, tecavüzkar bir tutum sergileyen anlamlarına gelir. Bir eylemin veya kararın meşru sınırları zorladığını, hatta ihlal ettiğini anlatmak için tercih edilen bir terimdir. Günümüz Türkçesinde kullanımı Oldukça azalmış olsa da, eski metinlerdeki anlam derinliğini korumaktadır.
Aşkıncı Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Aşkıncı kelimesi, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. Temelini, dilimizdeki ‘aşmak’ fiilinden alan ‘aşkın’ (bir şeyi aşan, geçen) kelimesine, meslek veya özellik bildiren ‘-cı’ ekinin eklenmesiyle türetilmiştir. Dolayısıyla ‘aşkıncı’, ‘aşma eylemini gerçekleştiren’ veya ‘aşma niteliğine sahip olan’ anlamını taşır. Bu etimolojik yapı, kelimenin ‘haddini aşan, yetkiyi geçen’ şeklindeki anlamıyla birebir örtüşmektedir. Türkçenin kendi iç dinamikleriyle oluşturduğu bu kelime, anlam kaymasına uğramadan, doğrudan kök anlamını bugüne taşımıştır.
Aşkıncı Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Aşkıncı kelimesi, günümüzde yaygın olarak kullanılmasa da, özellikle eski hukuk metinlerinde ve edebi eserlerde belirli bir bağlamda karşımıza çıkar. İşte kelimenin farklı kullanım örnekleri:
Mahkeme, sanığın yetkilerini aşkıncı Hareket ettiğine hükmetti.
Bu cümlede, sanığın yasal sınırları aşan eylemlerde bulunduğu, yetkisini kötüye kullandığı belirtilmektedir.
Komisyonun aldığı kararların, mevcut tüzüğe göre aşkıncı nitelikte olduğu iddia edildi.
Burada, komisyonun kararlarının tüzükte belirtilen yetki sınırlarının ötesine geçtiği ifade edilmektedir.
Devlet memurunun görevini aşkıncı bir tavırla yerine getirmesi, soruşturma açılmasına neden oldu.
Bu örnek, bir memurun yetki sınırlarını aşarak, haddini bilmez bir tutum sergilemesini anlatır.
Yazar, romanında iktidarın aşkıncı gücünü eleştirel bir dille işlemişti.
Edebi bir bağlamda, iktidarın sınır tanımayan, baskıcı ve yetkisini aşan yönüne vurgu yapılmıştır.
Tarihi belgelerde, bazı beylerin halka karşı aşkıncı tutumları kaydedilmiştir.
Bu cümle, geçmiş dönemlerdeki yöneticilerin halka karşı yetki ve sınırları zorlayan davranışlarını aktarmaktadır.
Aşkıncı Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Aşkıncı kelimesi, taşıdığı anlam itibarıyla farklı sözcüklerle eş veya yakın anlamlılık ilişkisi kurabilir:
Eş Anlamlıları
- Haddini Aşma: Bir kişinin veya kurumun belirlenen sınırların dışına çıkması durumu.
- Yetki Aşımı: Resmi bir görevin veya makamın sahip olduğu yetkilerin ötesine geçilmesi.
- Tecavüzcü: Bir başkasının hakkına, özgürlüğüne veya mülkiyetine haksız yere saldıran veya müdahale eden.
Yakın Anlamlıları
- Sınır Tanımaz: Kurallara veya kısıtlamalara uymayan, istediğini yapan.
- Gaspçı: Başkasının hakkını veya malını zorla ele geçiren, haksız yere kullanan.
Zıt Anlamlıları
- Sınırlara Uyan: Belirlenen kurallara, yetkilere veya sınırlara riayet eden.
- Yasal: Hukuka uygun olan, kanunların veya tüzüklerin belirlediği sınırlar içinde kalan.
- Uysal: Boyun eğen, itaatkar, haddini bilen.
İlgili İçerikler
- Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Aşkıncı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Aşkıncı ne demek kısaca?
Aşkıncı, kısaca bir hakkı veya yetkiyi aşan, belirlenen sınırların dışına çıkan kişi veya durumu ifade eden eskimiş bir sıfattır.
- Aşkıncı hangi dilden gelir?
Aşkıncı kelimesi, ‘aşmak’ fiilinden türeyen ‘aşkın’ kelimesine Türkçe ‘-cı’ ekinin eklenmesiyle oluşmuş, tamamen Türkçe kökenli bir sözcüktür.
- Aşkıncı kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Aşkıncı kelimesinin eş anlamlıları arasında ‘haddini aşma’, ‘yetki aşımı’ ve ‘tecavüzcü’ gibi ifadeler bulunmaktadır.
- Aşkıncı cümle içinde nasıl kullanılır?
Aşkıncı, genellikle hukuki veya resmi bağlamlarda, “Komisyonun aldığı kararların, mevcut tüzüğe göre aşkıncı nitelikte olduğu iddia edildi.” şeklinde kullanılır.
- Aşkıncı kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Aşkıncı kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve ‘sıfat, eskimiş, hukuk’ tanımıyla açıklanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!