Apaz Ne Demek? Apaz TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Apaz, eski Türkçe kökenli olup ‘avuç’ veya ‘avuç dolusu’ anlamını taşır. Günümüzde daha çok eski metinlerde ve bazı yöresel ağızlarda rastlanan bu kelime, elin iç kısmını ve bu kısmın alabildiği miktarı ifade eder.

Türkçenin zengin söz dağarcığında, zamanla kullanımı azalmış ancak derin anlamlar barındıran birçok kelime bulunur. Apaz da bu türden, özellikle eski metinlerde ve yöresel ağızlarda karşımıza çıkan bir sözcüktür. Günlük konuşmada nadiren duyduğumuz bu kelime, geçmişin izlerini taşıyan bir ifade olarak dikkat çeker. Bu yazıda, Apaz kelimesinin TDK’daki yerini, kökenini, çeşitli kullanım örneklerini ve eş anlamlılarını detaylıca inceleyeceğiz.

Apaz Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Apaz kelimesinin temel anlamı ‘avuç’ veya ‘avuç dolusu’dur. Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak yer alan Apaz, elin iç kısmı ve bu kısmın alabildiği miktar için kullanılır. Özellikle bir şeyi avuçlayarak ölçme veya toplama eylemlerinde karşımıza çıkar. Örneğin, bir avuç dolusu tahıl için “bir apaz tahıl” denilebilir. Bu kelime, somut bir miktarı veya elin fiziksel bir bölümünü ifade etmesi nedeniyle gerçek anlamıyla kullanılmaktadır. Eski Türkçe’den günümüze ulaşan Apaz, günlük dilde yaygınlığını yitirse de, edebi metinlerde veya folklorik anlatılarda hala rastlanabilen bir ifade gücüne sahiptir. Geçmişte ölçü birimi olarak da kullanıldığı düşünülebilir.

Apaz Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Apaz kelimesi, kökenini Eski Türkçe’den almaktadır. Proto-Türkçe dönemlerine kadar uzanan bir geçmişi olduğu düşünülmektedir. Orijinal olarak “avucun içi” veya “elin iç kısmı” anlamlarına gelen bu kelime, Türk dilinin ilk yazılı kaynaklarında da benzer şekillerde kullanılmıştır. Türkçeye özgü bir yapıda olup, başka dillerden alıntı yoluyla değil, dilin kendi iç gelişim sürecinde oluşmuştur. Anlam kayması yerine, zamanla kullanım sıklığında bir azalma yaşanmıştır; kelimenin temel anlamı günümüze kadar korunmuştur. Bu durum, kelimenin Türkçenin çekirdek söz varlığına ait olduğunu göstermektedir.

Apaz Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Yaşlı köylü, topraktan bir apaz ot kopardı ve hayvanlarına verdi.
   Bu cümle, yaşlı bir köylünün eline aldığı bir miktar otu ifade etmektedir.
2. Eski destanlarda kahramanlar, düşmanlarına bir apaz toprak fırlatırmış.
   Tarihi veya edebi bir anlatımda, avuç dolusu toprağın bir sembol olarak kullanıldığını gösterir.
3. Çocuk, kum havuzunda minik elleriyle bir apaz kum aldı ve kovasına doldurdu.
   Çocuğun küçük avucuyla aldığı kum miktarını betimler.
4. Çiftçi, tarlasına ekeceği tohumlardan bir apaz kadarını cebine koydu.
   Bu kullanım, tohumun avuç dolusu bir miktarını ifade eder.
5. Hayatın zorlukları bazen insana bir apaz umut bırakır, gerisi mücadeledir.
   Burada “apaz umut”, çok az, bir avuç kadar kalmış umudu mecazi olarak anlatır.

Apaz Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Avuç: Elin iç kısmı ve bu kısmın alabildiği miktar. Apaz kelimesinin en bilinen ve yaygın eş anlamlısıdır.
• El dolusu: Bir avuç dolusu miktarını ifade eden, genellikle somut nesneler için kullanılan bir tabir.
• Bir tutam: Küçük miktarları belirtmek için kullanılan, özellikle yiyecek veya bitki gibi unsurlar için uygun olan bir ifadedir.

Yakın Anlamlıları:

• Bir parça: Genel olarak az bir miktarı ifade eder ve Apaz’ın avuç dolusu anlamına benzer bir bağlamda kullanılabilir.
• Azıcık: Çok küçük bir miktar veya nicelik için kullanılan genel bir ifadedir.

Zıt Anlamlıları:

• Çokluk: Apaz’ın ifade ettiği küçük miktarın aksine, büyük bir niceliği belirtir.
• Bolluk: Bir şeyin fazlalığını ve yeterliliğini ifade eder, Apaz’ın azlık anlamına tezat oluşturur.
• Tümdolusu: Bir şeyin tamamen dolu olduğunu, bir avuçtan çok daha fazlasını ifade eder.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Apaz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Apaz ne demek kısaca?
Apaz, Eski Türkçe kökenli bir kelime olup, elin iç kısmı olan avuç veya bir avuç dolusu miktar anlamına gelir. Genellikle somut bir niceliği ifade etmek için kullanılır.

Apaz hangi dilden gelir?
Apaz kelimesi, Türkçenin kadim söz varlığından, yani Eski Türkçe’den gelmektedir. Kökenleri Proto-Türkçe dönemlerine kadar uzanır.

Apaz kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Apaz kelimesinin en yaygın eş anlamlısı “avuç”tur. Ayrıca “el dolusu” veya bağlama göre “bir tutam” gibi ifadeler de yakın anlamlı olarak kullanılabilir.

Apaz cümle içinde nasıl kullanılır?
Apaz kelimesi, genellikle bir şeyi avuçlayarak alınan miktarı belirtmek için kullanılır. Örneğin, “Çocuk, yerden bir apaz kum aldı” şeklinde bir cümlede kullanılabilir.

Apaz kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Apaz kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır ve “avuç” veya “avuç dolusu” anlamlarıyla tanımlanmıştır.