Türk Dil Kurumu (TDK) güncel yazım kurallarına göre bu kelimenin doğru yazılışı açıkgöz şeklindedir. “Uyanık, kurnaz” anlamında kullanılan bu sıfat, anlamca kaynaşmış birleşik bir kelime olduğu için her zaman bitişik yazılır; “açık göz” şeklindeki ayrı yazım hatalıdır.
Türkçede birleşik kelimelerin yazımı, kelimeyi oluşturan sözcüklerin gerçek anlamlarını yitirip yitirmemesine bağlı olarak değişkenlik gösterir. Günlük hayatta kurnaz kişileri tanımlamak için kullanılan “açıkgöz” sözcüğü de bu kuralın en sık karıştırılan örneklerinden biridir. Bir kişinin fiziksel olarak gözünün açık olmasından ziyade, karakter özelliğini vurgulayan bu kelimenin yanlış yazılması, metnin profesyonelliğini zayıflatabilir. Bu rehberde, TDK standartları ışığında “açıkgöz” kelimesinin neden bitişik yazılması gerektiğini ve karıştırılan benzer ifadelerle olan farklarını detaylıca ele alacağız.
TDK Yazım Kurallarına Göre Açıkgöz Yazılışı
Türkçe dil bilgisi kurallarına göre, iki kelime birleşirken kelimelerden her ikisi veya ikincisi anlam değişikliğine uğradığında bu kelimeler bitişik yazılır. Açıkgöz kelimesinde de “göz” sözcüğü, biyolojik bir organ olmaktan çıkıp mecazen “uyanıklık” ve “fırsatçılık” anlamı kazandığı için birleşik yapı korunmalıdır.
Açıkgöz mü, Açık Göz mü?
Kelimelerin ayrı yazılması durumunda, bir kişinin sadece uykuda olmadığını veya göz kapağının açık olduğunu ifade etmiş olursunuz. Ancak karakter özelliği olan uyanıklıktan bahsediyorsanız, yazım bitişik olmalıdır.
- Doğru Kullanım: Açıkgöz
- Yanlış Kullanım: Açık göz
Birleşik Kelimelerde Anlam Kayması Kuralı
Açıkgöz kelimesi, Türkçedeki “sıfat-isim” birleşmesiyle oluşan ve yeni bir kavramı karşılayan kalıplaşmış bir yapıdır. TDK, anlamca kaynaşarak yeni bir varlığı veya niteliği karşılayan bu tür ifadelerin bitişik yazılmasını emreder.
Açıkgöz Kelimesinin Anlamı ve Görevi
Cümle içerisinde genellikle sıfat veya isim olarak kullanılan bu kelime, TDK sözlüğünde şu şekilde tanımlanmıştır:
- Anlamı: Uyanık davranarak çıkar sağlayan, kurnaz, cingöz, imkânlardan faydalanmayı bilen kişi.
Cümle İçinde Doğru Kullanım Örnekleri
- “Bu kadar açıkgöz bir esnafla daha önce hiç karşılaşmamıştım.”
- “Mahalledeki çocuklar arasında en açıkgöz olanı Ali’ydi.”
- “O, her türlü sorundan açıkgöz tavırlarıyla kurtulmayı başarırdı.”
Birleşik kelimelerin yazımında doğruluğu teyit etmek için aşağıdaki benzer yapıları karşılaştırmalı olarak inceleyebilirsiniz:
| Kelime | Yazım Durumu | Neden? |
| Açıkgöz | Bitişik | Mecaz anlam kazandığı için. |
| Açık sözlü | Ayrı | Kelimeler gerçek anlamını koruduğu için. |
| Açıkyürekli | Bitişik | Kalıplaşmış sıfat yapısı olduğu için. |
| Gözü açık | Ayrı | İkileme veya deyim yapısında olduğu için. |
Otorite Notu: TDK Resmî sitesinde “Birleşik Kelimelerin Yazılışı” başlığı altında, kelimelerden en az birinin anlam kaymasına uğradığı durumlar için bitişik yazım zorunluluğu vurgulanmaktadır. Sektörel standartlara uygun, güvenilir bir metin oluşturmak için “açıkgöz” kelimesini her zaman tek parça halinde kullanmalısınız. Bu kullanım, akademik yayınlarda ve resmî belgelerde de kabul gören tek formdur.
İlgili İçerikler
- Ön yazı Nasıl Yazılır? TDK’ya Göre Doğru Yazılışı Nedir?
- Öğleüzeri Nasıl Yazılır? TDK’ya Göre Doğru Yazılışı Nedir?
- Öğretmen Nasıl Yazılır? TDK’ya Göre Doğru Yazılışı Nedir?
A. Said Gül, webteknolife.com'un kurucusu ve baş editörüdür. Dijital medya, teknoloji ve güncel habercilik alanlarında içerik üretmektedir. İnternet gazeteciliği ve SEO konularında deneyim sahibidir.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!