ABD ve İsrail’den İran’a 5 Günlük Dokunulmazlık: Barış Planı Sızdı

ABD ve İsrail’in İran yönetimine sunduğu iddia edilen 15 maddelik gizli İran barış planı dünya gündemine bomba gibi düştü. Sızan taslakta en dikkat çeken madde, İranlı üst düzey liderlere tanınacak 5 günlük “dokunulmazlık” penceresi oldu. Bu plan, Tahran’ın nükleer programını tamamen durdurmasını ve bölgesel vekil güçlerinden desteğini çekmesini şart koşuyor.

Ortadoğu’da dengeler, Washington ve Tel Aviv hattından sızan bu devasa iddiayla sarsılıyor. Donald Trump’ın Beyaz Saray’a dönüş hazırlıkları sürerken, masaya konulan bu teklif sadece bir ateşkes arayışı değil, bölgenin son 40 yılını kökten değiştirecek bir revizyon denemesi. İşin aslı, sızan bu 15 madde, İran rejimine “ya tam uyum ya da tam izolasyon” arasında çok dar bir koridor bırakıyor. Peki, neden şimdi? Trump’ın Netanyahu ile yaşadığı fikir ayrılıkları bu planın neresinde duruyor? Saha tecrübesi olan bir gazeteci gözüyle, bu sızıntının perde arkasındaki satranç hamlelerini tek tek inceleyelim.

Haber merkezlerine düşen bilgilere göre, söz konusu planın merkezinde İran’ın nükleer kapasitesinin sıfırlanması ve balistik füze programının uluslararası denetime açılması yer alıyor. Dahası, Lübnan’dan Yemen’e uzanan “direniş ekseni” ağının tasfiyesi de masadaki en ağır maddelerden biri. Ancak asıl bomba, İranlı liderlere sunulan 5 günlük dokunulmazlık vaadi. Bu kısa süre, liderlerin güvenli bir şekilde müzakere masasına oturması veya olası bir geçiş süreci için “güvenli çıkış” opsiyonu olarak yorumlanıyor.

5 Günlük Dokunulmazlık Ne Anlama Geliyor?

Diplomasi koridorlarında fısıldanan bu 5 günlük süre, aslında teknik bir mola değil, psikolojik bir baskı aracı. ABD ve İsrail, bu hamleyle Tahran’daki karar vericilere “can güvenliği” garantisi vererek onları köşeye sıkıştırmayı hedefliyor. Geçmişte 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmada (JCPOA) böyle bir “kişisel güvence” maddesi yoktu. Şimdi ise durum farklı. İsrail’in son bir yılda Hizbullah ve Hamas liderlerine yönelik gerçekleştirdiği nokta operasyonlar, İranlı yöneticilerde ciddi bir güvenlik kaygısı oluşturdu. (Kaynak: TRT Haber)

Bu dokunulmazlık teklifi, İran içindeki ılımlılar ile şahinler arasındaki çatlağı büyütmek için tasarlanmış bir yem olabilir mi? Büyük ihtimalle evet. Çünkü 15 maddelik İran barış planı, sadece askeri değil, ekonomik bir kurtuluş reçetesi de sunuyor. Yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve dondurulan 100 milyar dolardan fazla paranın serbest bırakılması, halkın ekonomik öfkesiyle boğuşan Tahran için can suyu niteliğinde. Ne var ki, bu paranın karşılığında rejimden ideolojik bir intihar etmesi isteniyor.

Trump ve Netanyahu Arasındaki Strateji Çatlağı

Sızıntının en ilginç tarafı, Donald Trump’ın İsrail Başbakanı Netanyahu’nun “İran halkını sokağa dökme” teklifini reddetmesi oldu. Netanyahu, İran’da bir halk ayaklanmasını tetikleyerek rejimi içeriden çökertmek istiyor. Ancak Trump, sahadaki kaostan ziyade masadaki anlaşmayı tercih ediyor. Trump’ın “iş adamı” mantığı, maliyeti yüksek bir savaştan ziyade, İran’ı kendi şartlarına boyun eğmiş bir ticaret ortağına (veya en azından zararsız bir komşuya) dönüştürmeye daha yakın duruyor.

İşin aslı, Trump ve Netanyahu arasındaki bu “ateşkes” çatlağı, İsrail içinde de bir panik havası estirdi. İsrail ordusu Lübnan ve Gazze’de operasyonlarını sürdürürken, Trump’ın “savaşları bitirme” vaadiyle göreve gelecek olması Tel Aviv’in elini çabuk tutmasına neden oluyor. Netanyahu, Trump koltuğa oturmadan önce İran’ın nükleer tesislerine ağır bir darbe indirmek isterken, sızan bu 15 maddelik plan Trump’ın daha diplomatik ama daha sert bir “teslimiyet belgesi” hazırladığını gösteriyor.

15 Maddelik Planın Satır Başları

Sızan taslakta yer alan ve bölgeyi ateşe atabilecek veya tamamen sakinleştirebilecek o kritik maddelerden bazıları şunlar:

• Nükleer Tasfiye: İran’ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması ve %20 üzerindeki tüm stokları ülke dışına çıkarması.
• Vekil Güçler: Hizbullah, Hamas ve Husilere verilen finansal ve askeri desteğin tamamen kesildiğinin uluslararası gözlemcilerce teyit edilmesi.
• Balistik Kısıtlama: Menzili 1000 kilometreyi aşan füze testlerinin yasaklanması.
• Ekonomik Açılım: Anlaşmaya uyulması halinde İran’ın SWIFT sistemine yeniden dahil edilmesi ve petrol ihracatındaki tüm engellerin kalkması.
• Dokunulmazlık: Müzakere sürecinde ve sonrasındaki ilk 120 saat boyunca (5 gün) hiçbir İranlı üst düzey yetkiliye yönelik askeri veya istihbari operasyon yapılmaması.

Bu maddeler, İran için aslında bir “beyaz bayrak” çekme daveti. Peki, Tahran buna ne diyor? Resmi açıklamalara bakılırsa iddialar reddediliyor. Ancak kapalı kapılar ardında, özellikle dini lider Hamaney’in sağlığı ve sonrası için bir geçiş planı tartışılıyor olabilir. Tarih bize gösteriyor ki; Ortadoğu’da bu kadar detaylı bir plan sızıyorsa, taraflar çoktan masanın altından birbirinin ayağına basmaya başlamıştır.

Uzman Değerlendirmesi: Ankara Bu Tabloya Nasıl Bakıyor?

Bir haber editörü olarak, bu gelişmenin Türkiye üzerindeki etkilerini görmezden gelemeyiz. İran’ın tamamen çökmesi veya kontrolsüz bir iç savaşa sürüklenmesi, Türkiye için yeni bir sığınmacı dalgası ve sınır güvenliği krizi demek. Ankara, İran’ın bölgesel etkisinin kırılmasını kendi nüfuz alanı için bir fırsat olarak görebilir ancak bu sürecin Trump-İsrail ekseninde yönetilmesi Türkiye’yi oyun dışı bırakabilir.

İşin aslı, İran barış planı başarıya ulaşırsa, Türkiye’nin enerji koridoru rolü pekişebilir. Ancak plan başarısız olur ve 5 günlük dokunulmazlık süresi dolduğunda büyük bir saldırı başlarsa, bölge 1991 Körfez Savaşı’ndan daha büyük bir türbülansa girer. Uzmanlar, Trump’ın bu planla aslında İran’a “onurlu bir çıkış” sunduğunu, kabul edilmemesi halinde ise “maksimum baskı” politikasının askeri boyuta evrileceğini öngörüyor. Türkiye bu süreçte arabulucu rolünü tekrar üstlenmek isteyecektir ancak bu kez masada şartlar çok daha sert.

Bundan Sonra Ne Olacak?

Önümüzdeki birkaç hafta, sızan bu planın bir “balon” mu yoksa gerçek bir yol haritası mı olduğunu bize gösterecek. Trump’ın 20 Ocak’taki yemin törenine kadar İsrail’in saldırganlığını artırması muhtemel. Ancak sızan bu 15 madde, aslında İran rejimine bir “son çağrı” niteliği taşıyor. Eğer Tahran bu 5 günlük dokunulmazlık ve ekonomik vaat paketini elinin tersiyle iterse, Şubat ayı itibarıyla bölgede çok daha şiddetli bir çatışma sarmalı görebiliriz.

Kısacası, Ortadoğu’da barış hiç bu kadar somut maddelere dökülmemişti ama aynı zamanda hiç bu kadar imkansız görünmemişti. İran’ın “devrimci” kimliğinden vazgeçip normal bir devlet gibi davranmasını beklemek, bu planın en zayıf halkası. Yine de 15 maddelik bu taslak, Trump döneminin nasıl bir fırtınayla başlayacağının en net kanıtı olarak önümüzde duruyor.

Peki, sizce İran yönetimi, hayatta kalmak adına 40 yıllık ideolojisinden ve bölgedeki kollarından vazgeçer mi? Yoksa bu 15 maddeyi bir savaş ilanı olarak mı kabul eder? Cevap ne olursa olsun, bölge halklarını zor günlerin beklediği kesin.

İlgili İçerikler

• Akın Gürlek Tapu Sorgulama Krizi: Bürokrasi ve Siyaset Hattı
• 24 İlde DEAŞ Operasyonu: 88 Şüpheli Yakalandı
• 25 Mart Haftası Hava Durumu: İstanbul ve Birçok İl İçin Kritik Uyarı

Haber Merkezi

Haber Merkezi, webteknolife.com editör ekibinin ortak hesabıdır. Gündem, ekonomi, sağlık, eğitim ve teknoloji alanlarında doğrulanmış ve güncel haberleri okuyucularına ulaştırmayı amaçlar.